|

|
|
 |
| Testi
di Pisa |
|
|
1. ANNALES PISANI
Ab Adam usque ad Noe fuerunt anni MMCCXLII, generationes X.
A Noe usque ad Abraam fuerunt anni MDCCCIII, generationes X.
Ad Abraam usque ad David rex fuerunt anni MXXIIIIor, generationes XIIII.
A David rex usque ad transmigrationem Babillonis fuerunt anni DC. novem, generationes
XIIII.
A transmigratione Babillonis usque ad adventum Domini fuerunt anni D. octo.
Ab Adam usque ad Xristum fuerunt anni M.M.M.M.M.M.LXXX.VI.
Anno CCC ab urbe condita, Roma imperium consulare cessavit, et pro duobus consulibus
X facti sunt, qui summam potestatem haberent. Eodem tempore Magnus Alexander
natus est. Interea Gaio, Aquilio, Floro, Lucio, Scipione consulibus, Scipio consul Corsicam
et Sardineam vastavit, et multa milia inde captivorum abduxit: triumphum egit.
Anno DCC ab urbe condita, eo tempore Rome puer ex ancilla natus quadrupes, quadris
manibus, oculis quattuor, auribus totidem, naturam virilem duplicem habens; et in bononiensi
agro fruges in arboribus nate sunt.
A Nativitate Xristi usque ad Dei venerabilem cultorem, magnumque imperatorem Constantinum,
fuerunt anni CCLXXXXVII.
DCLXXXVIII. Anno Dominice Incarnationis DCLXXXVIII Pipinus senior regnare
cepit.
DCCXLI. Carulus filius Pipini regnare cepit.
DCCLI. Carulo defuncto, Carulus et Pipinus regere ceperunt insimul.
DCCLVI. Carulus Magnus Romam perrexit.
[p. 3]
DCCLXVIII. Pipinus rex defunctus est.
DCCLXXI. Carulus Magnus defunctus est.
DCCCX. Pipinus rex Italie defunctus est.
DCCCXIII, V Kal. Febr., Carulus imperator defunctus est. Lodovicus filius regnare
cepit.
DCCCLXXXX. Greci de Benevento per Francos exierunt.
DCCCCXVII. Exierunt Saracini de Gareliano.
DCCCLXXI. Exierunt Agareni de Bari per Francos, III Nonas Febr.
DCCCCXXII. Intraverunt ungari in Italiam mense Febr.
DCCCCXXXVI. Depredata est Apulia a gente Grecorum, V Kal. Martii.
DCCCCXXXVII. Intraverunt Ungari in Capoam.
DCCCCLXXI. Fuerunt Pisani in Calabria.
A. D. MIIII. Pisani fecerunt bellum cum Lucensibus, et vicerunt illos in Aqualonga.
MV. Fuit capta Pisa a Saracenis.
MVI. Fecerunt Pisani bellum cum Saracenis ad Regium et gratia Dei vicerunt illos
in die Sancti Sixti.
MXII. Stolus de Ispania venit Pisas, et destruxit eam.
MXVI. Fecerunt Pisani et Ianuenses bellum cum Mugieto in Sardineam, et gratia
Dei vicerunt illum.
MXVII. Fuit Mugietus reversus in Sardineam et cepit civitatem edificare ibi, atque
homines Sardos vivos in cruce murare. Et tunc Pisani et Ianuenses illuc venere, et ille
propter pavorem eorum fugit in Africam, Pisani vero et Ianuenses reversi sunt Turrim, in
[p. 4]
quo insurrexerunt Ianuenses in Pisanos, et Pisani vicerunt illos et eiecerunt eos de Sardinea.
MXXII. Obsedi Henricus imperator Troiam.
MXXIIII. Henricus imperator obiit.
MXXX. In Nativitate Domini Pisa exusta est.
MXXXV. Pisani fecerunt stolum in Africam ad civitatem Bonam, gratia Dei vicerunt
illos.
MLIIII. Bonifatius Marchio obiit pridie Nonas Madii.
A. D. MLV. Fuit bellum inter Pisanos et Lucenses ad Vaccule. Pisani vero gratia
Dei vicerunt illos.
MLXIII. Pisani fuerunt Panormiam; gratia Dei vicerunt illos in die Sancti Agapiti.
Constructa est Ecclesia beate Marie Virginis Pisane Civitatis.
Anno quo Xristus de Virgine natus ab illo
Transierant mille, decies sex, tresque subinde,
Pisani cives, celebri virtute potentes,
Ecclesie matris primordia dantur inisse.
5Anno quo Siculas est stolus factus ad oras,
Quod simul armati multa cum classe provecti,
Omnes maiores, medii, pariterque minores
Intendere viam primam sub sorte Panormam,
Intrantes rupta portum pugnando catena,
10Sex capiunt magnas naves, opibusque repletas,
Unam vendentes, reliquas prius igne cremantes,
Quo pretio muros constat hos esse levatos.
Post hinc digressi; parum terraque potiti,
Qua fluvii cursum mare sentit solis ad ortum,
15 [p. 5]
Mox equitum turba, peditum comitante caterva,
Armis accingunt sese classemque relinqunt,
Invadunt hostes contra sine mora furentes.
Sed prior incursus mutans discrimina casus,
Istos victores, illos dedit esse fugaces.
20Quos cives isti ferientes vulnere tristi,
Plurima pre portis straverunt milia morti;
Conversique cito tentoria litore figunt,
Ignibus et ferro vastantes omnia circum.
Victores victis sic, facta cede, relictis,
25Incolumes multo Pisas rediere triumpho.
MLXVI. Venerunt Ianuenses cum stolo ad fauces Arni.
MLXXII. Iverunt Pisani ad Portum Delfini, et fuerunt in gravi periculo, iudicio
Dei, non hominis.
MLXXVII. Guido, Pisanus episcopus, Papiensis genere, obiit VI Idus Aprelis. Eodem
anno comitissa Beatrix IIII Kal. Madii obiit.
MLXXVIII. Anno Domini MLXXVIII. Ianuensis stolus usque ad fauces Arni occulte
devenit. Tunc strenui Pisani concite in eos surrexerunt et fugaverunt illos usque ad Venerem
Portum. Hoc factum est in die Sancti Cassiani.
MLXXVIII. Ianuensis populus per latrocinium ad Vadense castrum devenit, et tunc
Pisani ad Rapallum viriliter perrexerunt et castrum igni succenderunt, et plurimos eorum
gladio interfecerunt; viros ac mulieres, manibus post tergum ligatis, captivos tripudianter
perduxerunt. Tunc Pisani hoc triumpho revertentibus Ianuensibus obviati sunt, et pene et
usque domos eorum fortiter illos infugaverunt. Hoc fuit tertio idus Madii.
MLXXXVI. Gerardus, genere Pisanus, eiusdem Ecclesie episcopus, VIII Idus Madii
obiit; et eodem anno valida fames, maxima mortalitas fuit fere per totam Italiam. Vendebatur
enim sextarium tritici solidos VII.
A. D. MLXXXVIII. Fecerunt Pisani et Ianuenses stolum in Africa, et ceperunt duas
munitissimas civitates, Almadiam et Sibiliam, in die Sancti Sixti. In quo bello Ugo vicecomes,
[p. 6]
filius Ugonis vicecomitis, mortuus fuit. Ex quibus civitatibus, Saracenis fere omnibus
interfectis, maximam predam auri, argenti, palliorum et eramentorum abstraxerunt. De qua
preda tesauros Pisane Ecclesie in diversis ornamentis mirabiliter amplificaverunt, et ecclesiam
beati Sixti in curte Veteri edificaverunt.
A. D. MXCVIIII. Populus Pisanus, iussu domini Pape Urbani II, in navibus CXX ad
liberandam Ierusalem de manibus paganorum profectus est. Quorum rector et ductor Daibertus
Pisane urbis archiepiscopus extitit, qui postea Ierosolima factus Patriarcha remansit.
Proficiscendo vero Lucatam et Cefaloniam, urbes fortissimas, expugnantes expoliaverunt,
quoniam Ierosolimitanum iter impedire consueverunt. In eodem autem itinere Pisanus populus
Maidam, urbem fortissimam, cepit, et Laudociam cum Boemundo et Gibellum cum
ipso et Raimundo comite Sancti Egidii obsedit. Inde igitur digressi, venerunt Ierosolimam,
quo anno concremata est pene tota Kintica, quo anno
MC. Ierusalem a Xristianis capta est XVIII kal. Augusti.
MCI. Tota Kintica exusta est, de quo igne, flante vento, pene tota Foreporta concremata
est, III nonas Iulii.
[p. 7]
A. D. MCV. Incepta est lis inter Pisanos et Lucenses.
MCVII. Rex Enrigus IIII cum ingenti exercitu venit in Italiam et Pisa, et fecit pacem
inter Pisanos et Lucenses. In eadem guerra vicerunt Pisani Lucenses tribus vicibus in campo,
et castellum Ripafractam recuperaverunt, et ripam, unde lis fuit, retinuerunt.
MCXVI. Comitissa Matilda obiit.
A. D. MCXIIII. Pisanus populus, iussu Domini pape Pascali II, perrexit Maioricam
cum trecentis navibus, in die Sancti Sixti exivit de fauce Arni. Qui inde egressi et per
multa loca diu morati, tandem in portu Salon devenerunt. Qui ire Maioricam volentes,
Barchinonam ingressi sunt, et ibi multarum navium sunt perpessi naufragium. Quo facto,
Pisani inierunt consilium, ut alii ob preparanda necessaria Pisam redirent, alii vero ibi remanerent
et naves reficerent. Factum est autem, ut in natalitio Sancti Iohannis, et qui ierant
et qui remanserant omnes convenirent et contra Maioricam iter optatum, aura prospera flante,
agrederentur. Sed, divina disponente gratia, prius ad insulam Evisam aplicuerunt, et ibi
urbem cum inmani Saracenorum interfectione in festo Sancti Laurentii ceperunt, et hoc
in eodem anno. Post hec, in festivitate Sancti Bartholomei apostoli, ad insulam Maioricam
aplicuerunt, quam per sex menses cum manganis et gattis et castellis ligneis obsidentes,
eam cum triumpho magno tandem ceperunt, et multitudinem auri et argenti, et vestium
inde adduxerunt cum multis Saracenis.
A. D. MCXVIIII. Inceptum est bellum inter Pisanos et Ianuenses.
[p. 8]
MCXX. In festivitate Sancti Sixti Pisani in Portu Veneris vicerunt Ianuenses.
MCXXII. Ianuenses venerunt ad fauces Arni cum galeis XXII; Pisani, stantes ad consecrationem
altaris Sancte Marie, iverunt contra illos, et pugnando eos vicerunt, et sex
galeas ceperunt, et alias fugaverunt, et cum magno triumpho Pisas redierunt.
A. D. ab Inc. eius MCXXXIIII, VI Nonas Iulii, pax inter Pisanos et regem de Morroch
et regem de Tremisiana, et Gaidum Maimonem in decem annos firmata est, duabus illorum
galeis Pisis venientibus.
A. D. MCXXXIIII, in mense Septembris, incepta est lis a Pisanis cum rege qui dicitur
Rogerius.
A. D. MCXXXVI, tertio kal. Iunii, celebratum et inceptum est concilium domno et
summo pontifice Innocentio Papa presidente, cum multitudine patriarcharum, archiepiscoporum
episcoporum, abbatum et sacerdotum, clericorum, et finitum est octavo Idus Iunii; et
investitus est marchio Ingilbertus de marchia Tuscie in predicto concilio.
A. D. MCXXXVI. Pridie nonas Augusti fuerunt Pisani cum XLVI galeis super Malfim,
[p. 9]
et ipsa die capta est, et cum septem galeis et duabus navibus et cum aliis multis navibus,
combusta est, et prorsus expoliata est. Eadem vero die Trani capta est. Secunda quidem
die, Nonas Augusti, Pugerule castrum, Rivello, Scala et Scalella Maiori et Minori, divina
favente clementia, civitates in montibus posite, capte sunt. Tertia vero die, septimo Idus
Augusti, Pisanorum pars obsedebat Fractas, castrum Rivelli cum edificiis, gattis. Rogerius,
Sicilie rex, cum septem milia militum et sexaginta galeis et gattis et navibus cum multitudine
peditum Salerni permanentes, civitates captas succurrere non audente. Interea hec
regis expeditio montes ascendens, Pisanos castrum obsidentes devicit, et in fugam usque ad
mare convertit, et ex eis quingentos nonaginta sex retinuit, in festivitate videlicet Sancti
Sixti. Post hec Pisani bellum prestolati sunt per dies XX et tres, in quibus Isclam Maiorem
regis Insulam devastaverunt. Sic Pisas reversi sunt sexto Idus Sept.
A. D. MCXXXVII. Grecum imperatoris Constantinopolis nuntii, qui Pisis miserunt CC
de palatio paliis et unum auro textum mirabile, qui altari dedicavit duo auri et argenti
turibula pretiosissima, Soffredi filio nocte ab ecclesia Sancte Marie cum sagittariis furtim
abstulerit, quem ad Vurnum in Garfagnana transportavit, quartodecimo kal. Decembris. Pisani
eum cum honore recuperant; de quibus Lucenses cum omnibus eorum amicis valde
contristati sunt.
[p. 10]
A. D. MCXXXVII. Lucenses exercitum magnum super Ingilbertum, Tuscie marchionem,
apud Ficiechium duxerunt. Marchio Ingilbertus cum ingenti militum et peditum multitudine
bellum in canpum cum eis iniit et devictus est; unde Pisas venit, et ut eum auxiliarentur,
lacrimas multas effudit. Die vero tertia post bellum amissum Pisani cum sue terre
magna multitudine eos ab obsedio expulerunt, de quo dolore commoti sunt Lucenses.
A. D. MCXXXVIII. Fecerunt Pisani exercitum supra Rogerium regem Sicilie. In
primis Isclam Maiorem tributariam fecerunt, similiter Sorrentum. Post hec tertio Idus Iulii,
die Sancte Margarite aplicuerunt Maiori, in qua multitudo erat magna populorum cum manganis
et pedrieris et Dei voluntate victi sunt. Eadem die Rivellum, civitatem in monte positam,
vicerunt, et eam per triduum devastaverunt, et eam igne succenderunt, et mascolos et
feminas ad mare duxerunt. In his tribus diebus Malfi, Trani, civitates Scale, Scalelle et
Fracte, Roche et Pugerule et totum ducatum Malfitanorum sub tributo posuerunt. Inde moventes
nono kal. Augusti, vigilia Sancti Iacobi Apostoli, aplicuerunt Salerni, in qua multitudo
erat militum et peditum XL galearum. Civitas vero munita erat manganis, et omnium armorum
apparatu et ipsa die bellum magnum fecerunt; tandem eos intus civitatem incluserunt.
Que per quindecim dies fortiter obsessa, cum manganis et castellis et gattis, tandem reddidit
se imperatori Lotario et Pisanis. Postea idem rex contristatus est cum Pisanis; qui
Pisani miserunt unam galeam cum sapientibus et hoc fecerunt cum consilio sapientum regis
Sicilie qui erant in Turri Maiore, et sic fecerunt pacem cum eo, et postea Pisas reversi sunt
XIII kal. octubris.
A. D. MCXLIIII. Incepta est guerra inter Pisanos et Lucenses. Nam Pisani propter
iniuriam de Castro Aghinolfi et de strata Francorum et Arni eis illatam, castellum de
Vurno a filio Soffredi adquisierunt. Unde Lucani in maximam tristitiam sunt excitati.
[p. 11]
A. D. MCXLV, IX kal. Madii, Lucenses exercitum magnum militum, peditum, sagittariorum
et Pistoriensium paraverunt ad castrum expugnandum. Pisani vero imparati, et modo
quodam increduli, Morilionem eis obviam occurrerunt. Ad hec Lucani eos videntes, in
Pisanos inpetum magnum fecerunt, et viriliter eos de monte expulerunt, et in fugam eos
usque ad Calcim converterunt, XIII kal. Iulii. Pisani itaque dolore commoti, inconsulte Massam
ingressi sunt, et eam igne fere cremaverunt. Lucani vero hec audientes, ad pugnam
venerunt, et eos iterum in reversione vicerunt.
A. D. MCXLV, XVII kal. Novembris, Lucenses in magna letitia excitati, et de victoria
magna confisi, exercitum magnum ad Pisanorum terram devastandam paraverunt. Pisani
vero, gratia Dei, ingressi terre eorum in valle Cascina, ultra Morronam pugnando viriliter
eos vicerunt, et ex eis quamplures duxerunt.
A. D. MCXLVIII. In mense Martio, Lucenses castellum de insula Paludis munierunt,
et CCC pugnatores ibi miserunt pro timore Pisanorum, quod castellum iam ante expugnaverant
et vincere non potuerant. Postea Pisani per bandimentum palam cum plus quam L navibus
plattis et scafis, cum XII manganis in plattis positis, cum multitudine peditum et sagittariorum,
ad castrum suprascriptum iverunt, et per XV dies pugnando vicerunt, in die dominico de
palma, id est VIIII kal. Aprelis, et plus quam CCC cives Lucenses inde captos, Pisas duxerunt
in Lune die Sancto, cum multis spoliis castri, cum magno triumpho et honore; et
Lucenses tristi effecti sunt. Post aliquot menses, pro suprascriptis captis Lucensibus ex
castro, reddiderunt nobis Lucenses omnes cives nostros quos habebant in custodia.
A. D. MCXLVIIII. Venerunt Lucenses ad castrum scilicet Vurnum, cum manganis
et gattis et cum exercitu magno militum et peditum et sagittariorum, videlicet cum Pistoriensibus
et Pratensibus, et obsederunt castrum in mense Augusti atque Septembris per XXIIII
dies. Pisani vero castrum bene munitum habebant de omnibus que ibi opus erant, et nullo
modo obsidionem timebant. Interea Pisani fecerunt exercitum magnum militum et peditum
et sagittariorum, et castrum de Monte de Castello totum devastaverunt, et pugnando Pisanis
[p. 12]
se reddiderunt. Similiter, castrum Sancti Cervasii et omnia castella de Valle Here Pisanis
se tradiderunt. Post hec, in festivitate Sancti Mathei, castrum de Pianusule pugnando fortiter
ceperunt et illud penitus usque ad fundamenta destruxerunt, et spolia illorum omnia
cum hominibus Pisis reduxerunt, et sic Lucenses magno dolore Lucam reversi sunt.
A. D. MCL. Octava Sancti Petri venerunt Lucenses obsidere castrum Vurnum cum
exercitu magno militum et peditum et sagittariorum, videlicet Florentinorum, Pistoriensium,
et cum tota Valle Debula, et edificaverunt ibi castella tria, scilicet Aspra de Porro et Saxo
Grumuli et Collemaioli, quod ante edificatum fuerat; et ibi steterunt per octo menses in
obsidione. Interea fecerunt Pisani exercitum magnum militum et peditum et sagittariorum,
cum comite Guidone, et magnam partem Lucensium devastaverunt. Interim cum maiori
parte exercitus ad castrum Sancte Marie de Monte venerunt et, pugnando fortiter, undique
burgos concremaverunt et totum in circuitu devastaverunt. Interea capitanei de Garfagnana
fecerunt et ordinaverunt consilium cum Lucensibus et cum nepotibus Soffredi ut venderent
castrum de Vurno; et ita fecerunt et vendiderunt quinque milia librarum Lucentium monete,
unde habuerunt in presenti libras MCC, et obsides XXVIII; et sic Lucenses castrum de Vurno
a nepotibus Soffredi habuerunt cum magnis securitatibus. Lucenses vero, pro magno dolore
et angustia et labore, et pro maximo danno de personis et pecunia, castrum de Vurno usque
ad fundamenta destruxerunt et non remansit lapidem supra lapidem.
A. D. MCLI. In mense Februarii dies VIII. Nos quidem senatores L gratia
Dei a domino Eugenio papa Pisano, totaque veneranda et apostolica curia, atque magnifico
et reverendo populo Romano, damus et firmamus pace perpetua cum populo Pisano, et omnes
ordines et supra posita ripa disponimus. Similiter populo Pisano damus pace perpetua a
populo Romano, et omnes ordines et supra posita ripa disponimus. Hoc factum ordinamentum
conpletum fuit sub legatione Bernardi Maragonis et Rainerii de Parlascio. Data
anno VII domini Eugeni papa III, indictione XIIII, mensis Martii dies XII, in Capitolio, in
consistorio novo palatii in renovationis vero seu restaurationis sacri senatus anno VII. Cum
Trasteberini fecimus pacem a termine in xx anni, eadem similiter.
[p. 13]
A. D. MCLIII, XVIIII kal. Septembris, inditione XV, fundatus est primus girus ecclesie
Sancti Iohannis Baptiste.
[MCLIV]. In sequenti anno MCLIV, pridie kal. Septembris, inditione prima, fundatus est
secundus girus eiusdem ecclesie, cuius quidem operis Conettus Conetti et Henricus Cancellarius
operarii fuerunt.
A. D. MCLIX, inditione VII, Conettus quondam Conetti operarius in mense Iulio et
Augusto, cum nave sancti Iohannis tres columnas magnas lapideas de Ilba usque ad ecclesiam
Sancti Iohannis trasportavit.
A. D. MCLXII, inditione VIIII, pridie Idus Madii, Conettus quondam Conetti, operarius
Sancti Iohannis, ivit in Sardineam ad portum Sancte Reparate, et transportavit inde duas
columnas lapideas magnas; qui fortuna venti et maris ad Portum Veneris ivit, et sic VII Idus
Iulii Pisas cum magno triumpho reversus est.
A. D. MCLXII. Numquam enim visum fuit maius incendium Pisis neque Kintice, quam
istud fuit. Maior siquidem pars Kintice combusta est in nocte XII kal. Novembris. In eodem
toto anno caritas magna fuit grani et vini et olei et omnium leguminum. Vendebatur enim
sextarium grani denari LXXXIIII, barile de vino den. XLVIII, libra olei denari XXIIII, fabe
den. LXVI, milio den. LXXII, castanee den. LXIIII, pesei den. LX, ordeo den. XLVIII. Eodem
anno fuit maxima mortalitas.
A. D. MCLV, inditione III. Fredericus rex Romanorum venit in Lonbardiam et in
[p. 14]
Italiam, et fuit in Roncalia in festivitate Sancti Michaelis de mense Septembri, et misit
nuntios per omnes civitates ut mitterent ad eum legatos. Ad quem misimus tres sapientes
viros, qui honorifice recepti fuerunt, et cum magno honore eos ad nos remisit. In eadem
hieme magnam partem Lonbardie devastavit et Tertonam obsedit, et totam expoliavit et
destruxit. In sequenti anno venit Romam in mense Iunio et coronam imperii ab Adriano
recepit. Quo audito, Romani cum multitudine magna venerunt contra imperatorem et inierunt
cum eo prelium in porticu Sancti Petri; et sic Romani in fugam versi, victi sunt,
et magna eorum pars occisi sunt gladio et in flumine demersi; et de aliis multos retinuit.
Postea venit ad civitatem Spoletinam, et eam rebellem devicit, et totam expoliavit; unde
infinitam traxit pecuniam. Interea pisana civitas, et legati eius, honorem habuit super omnes
civitates Tuscie; et sic postea in mense Augusto et Septembri cum magno honore in Alamaniam
reversus fuit.
A. D. MCLVI. Guilielmus, Cicilie rex, in mense Septembri in magnam devenit infirmitatem,
et passus est usque ad Nativitatem Domini, unde omnes de terra sua eum mortuum
extimabant. Interea omnes civitates et castella et ville eius maior pars contra regem et
eius filios rebelles esse ceperunt et Cicilia similiter, et consanguinei inimici regis; et Ciciliam
devastaverunt, et prope portam Panormi predam fecerunt. Rege liberato ex infirmitate,
omnes timuerunt; et fecit exercitum magnum, et in tribus mensibus totam Ciciliam recuperavit
et omnes suos inimicos in Cicilia devicit. Interea in eadem hieme, Rubertus princeps
Capuam recuperavit et tenuit; et omnes barones Apulie maiorem partem suarum terrarum
recuperaverunt et tenuerunt. In quorum auxilio Constantinopolitanus imperator misit galeas
XXX cum thesauro multo; et sic vicerunt civitatem Bari, et alias plurimas terras. Rex igitur
Guilielmus in mense Madio de Cicilia venit in Apuliam cum magno exercitu, et fecit bellum
magnum cum baronibus Apulie et exercitu imperatoris Costantinopolitani, et devicit eos et
omnes Grecos retinuit, et XXX galeas imperatoris cum totis hominibus habuit, et Bari destruxit,
et principem Robertum cepit, et totam Apuliam in duobus mensibus recuperavit et retinuit;
[p. 15]
unde Grecorum imperator magnam tristitiam habuit. Hec victoria et recuperatio fuit anno
Domini MCLVI, in mense Madio et Iunio.
A. D. MCLVI. In consulatu Cocci, in mense Iulio et Augusto, Pisani Consules fecerunt
barbacanas circa civitatem Pisanam et Kinticam, et inceperunt civitatem murare, et
compleverunt murum civitatis a turre, ubi posuerunt leonem marmoreum usque ad turrem
que est super pontem Ausaris. In secundo anno, in mense Februario et Martio et Aprile
MCLVII circumierunt totam urbem Pisanam et Kinticam ligneis turribus et castellis et britischis
pro timore Frederici regis Romam venientis.
A. D. MCLVII. In consulatu Cocci, in mense Apreli, usque ad kal. Ianuarii, muraverunt
tribus pontibus civitatem super terram, et uno ponte sub terra a Sancto Zenone ab
Ausare usque ad portam Calcisanam, et fecerunt foveas a Monte Pisano usque ad Sanctum
Zenonem; per quas petras pro muris navigio duxerunt, et in eodem anno negotia civitatis
et iustitiam viriliter tractaverunt.
A. D. MCLVII, octavo kal. Aprelis, natus est puer in comitatu Bononie cum barba et
dentibus, et pilosus totus, in Veneris die Sancto. In eodem anno, prid. kal. Augusti, cecidit
grando maxima super terram Bononie, que devastavit vineas et arbores, homines et pecudes
interfecit; que varii generis, quadrata, rotunda, et cornuta; cuius magnitudo erat tanquam
magni ovi anseris vel galline.
A. D. MCLVII, XII kal. Madii. Incepta est turris Melorie, et totus girus est expletus
in consulatu Cocci, et ipse complevit et fecit: in sequenti anno completa est turris eius.
A. D. MCLVIIII. Coccus consul duas turres in estate in portu Magnali incepit et
fontem ad Sanctum Stefanum de portu Pisano pro utilitate marinariorum ordinavit et munivit.
A. D. MCLXIII. Turris de Magnali portus Pisani conpleta fuit ex parte Livorne,
mense Novembris.
[p. 16]
A. D. MCLXV. Secunda turris Magnalis conpleta fuit et bene ordinata mense novembris.
A. D. MCLVII. In consulatu Guinithonis, nepotis Sesmondi, a kalendis Aprilis usque
ad kal. Ianuarii, Consules fecerunt civitatis murum iusta Ausarem a ponte et turre Sancte
Marie, que turris est angulus civitatis, usque ad pontem et turrem Sancti Stephani, et muraverunt
unum pontem sub terra et duos super terram; et a via que venit per Burgum usque
ad Ausarem, ubi est porta, usque ad angulum civitatis, qui est prope Sanctum Zenonem,
similiter unum pontem sub terra et duos super terram edificaverunt, in eodem consulatu
Alcherini et Glandulfini, qui fuerunt socii supradicti Guinithonis.
A. D. MCLVIII. Fuit combustio magna Pisis, III kal. Septembris in nocte, ex qua
combustione fuerunt concremate X turres, a domo et via Guidonis quondam Tedicii, usque
ad turres Petri Albithonis et omnes ceciderunt. Unde fuerunt mortui Simone de Parlascio,
Henricus filius Uguicionis de Villano, Vechius Bonacci, qui tunc erat provisor, et Conmovelli,
et alii. Unde Consules, irati et commoti, omnia balatoria iuxta Sarnum iusserunt
destruere.
A. D. MCLVIII. Guilielmus rex Cicilie, a kal. Aprelis usque ad kal. Octubres, magnum
fecit stolum CXL galearum et XXIIIIor dermonum, qui dermones portaverunt CCCC
milites. Quem stolum rex Guilielmus in mense Iunio misit cum suo amirato, et cum multis
de suis baronibus, super imperatorem Constantinopolitanum; qui stolus pervenit ad Negropo
ubi erat exercitus imperatoris Constantinopolitani, et magnus stolus de mari. Amiratus regis
Guilielmi bellum viriliter incepit in mari et in terra, eosque devicit et superavit; et totum
stolum imperatoris Constantinopolitani retinuit, et civitatem Negropo, pugnando fortiter,
cepit, destruxit et expoliavit, et multam pecuniam inde atracxit; civitatem et stolum maris
incontinenti igne combusit. Mox etiam civitatem Almiro audacter aggressus est, eamque
civitatem et Sanctum Iacobum Pisanorum cum turre cepit et expoliavit, eamque igne incendit.
Postea magnam partem Romanie devastavit et expoliavit; unde Constantinopolim magnum
habuit timorem, et imperator magnum dolorem. Et sic amiratus regis Guilielmi cum toto
exercitu suo, cum magno honore et triumpho et ingenti gloria in mense Septembris reversus
est ad regem Guilielmum in Siciliam.
A. D. MCLVIIII, in quarto consulatu Cocci. Item Pisani Consules muraverunt civitatem
[p. 17]
III pontes: unum sub terra et duos supra terra, a porta Spine Albe usque ad portam Calcisanam,
et a porta Parlascii usque ad pontem Sancti Stephani, et a turre Leonis, que est
iuxta portam Sancte Marie, usque ad viam que currit ad hospitale Sancte Marie. Item
similiter fecerunt quinque galeas pro guardia maris. Et Coccus Consul duas turres in portu
Magnali ordinavit et composuit et fontem Sancti Stephani ad portum Pisanum, pro utilitate
marinariorum, ordinavit et muravit, et tres columnas magnas lapideas de Ilba Pisas traduxerunt
usque ad ecclesiam Sancti Iohannis. Item fossam magnam in Lepoiane fecerunt
ab Toraia usque prope Petraia de Tufi, que fuit pertike mille quingenti. Eodem anno,
ordinaverunt et fecerunt treguam cum Consulibus Lucensium, in mense Iunio et Iulio et
Augusto in X annos inter Pisanos et eorum amicos et socios et Comitem Guidonem, et Senenses
et Pistorienses et comitem Albertum de Prata ex una parte, et Lucenses et eorum amicos
et socios Florentinos et Pratenses et capitaneos et Garfagninos ex alia parte. Huius treugue
fuit sententia lecta et data in vigilia Assumptionis Sancte Marie per Consules Pisanos et
Lucenses, in comuni parlamento Pisanorum, et in comuni parlamento Lucensium.
Item suprascripti consules Pisani et Lucenses ordinaverunt et fecerunt pacem in annis
XX, inter comitem Guidonem, et Pistorienses, et comitem Albertum de Prata, et Senenses
ex una parte; et Florentinos, et Pratenses, et Capitaneos, et Garfagninos ex alia parte. Sententia
fuit data et lecta in die Assumptionis Sancte Marie, et secundo et tertio die per Consules
Pisanos et Lucenses, apud Sanctam Vivianam et Ripafractam, in presentia suprascriptorum
amicorum utriusque partis. De qua treugua et pace Pisani magnum habuerunt honorem
et laudem et gratiam per omnes eorum amicitias et bonam famam per totam Tusciam.
Eodem anno, XV kal. Septembris, Consules miserunt Pellarium Consulem cum comite Gerardo
et Curtevechia, et nobilibus militibus Pisane civitatis et cum sagittariis et edificatoribus
in auxilium Imperatoris Frederici, in obsidione Mediolane, qui maximam expensam et guarnimenta
fecerunt; quos imperator cum toto suo exercitu cum gaudio magno recipit et tenuit;
et sexto idus Septembris Mediolanenses imperatori Frederico se reddiderunt, et sic omnes
nostri cum gratia et bona voluntate Imperatoris, et laude et honore, Pisas redierunt sexto
kalendas Octubris.
A. D. MCLVIIII, in mense Iunio. Fredericus Romanorum imperator venit cum magno
[p. 18]
exercitu in Lonbardia, et cum maiori parte Lonbardie ivit obsidere Mediolanam; scilicet
cum Papia et Cremona et Plagensa et Brescia, et earum districtus; unde Imperator nuntios
et legatos suos per totam Tusciam misit, ut ei adiutorium darent. Qua propter Pisani
miserunt, XV kal. Septembris, Pellarium Consulem, cum comite Gerardo et Hermanno filio
Paganelli et Curtevechia cum XV nobilibus militibus, melioribus civitatis, et cum edificiatoribus,
et cum C sagittariis et duobus sonatoribus foliaree, quos Imperator cum ingenti letitia
et gaudio recepit et tenuit. Unde Mediolanenses, hoc audientes, tristitiam et timorem magnum
habuerunt; et sic postea VIII idus Septembris Imperatori se reddiderunt cum fidelitate
magna, cum CCC obsidibus et decem milia marchis argenti, et VI idus Septembris, die
Sancte Marie, Imperator iusta Mediolanam, ad arcum Romanum, cum Mediolanensibus, cum
honore et triumpho magno ibi se coronavit, unde omnes civitates Lonbardie in fidelitate ei
data conposuit. In eodem anno, in hieme, Mediolani et Brescia, Plagensa et Cremona, ab
imperatore Frederico discordaverunt.
A. D. MCLX. In estate, imperator Fredericus ad vastandum Mediolanam devenit, et
totum circa Mediolanam devastavit. Postea, in mense Augusto, cum Papia et cum aliis de
Lonbardia, per VI menses cum castellis ligneis et manganis et gattis, Cremam viriliter pugnando
obsedit; tandem, per conventum, salvis personis, VII kal. Februarii Imperatori se reddidit.
Imperator eam totam igne conbusit et destruxit; de quo triumpho tota Lonbardia
turbata est.
A. D. MCLX. In Dominica die palmarum, que fuit XIII kal. Aprelis, Guelfus dux
Spoleti, marchio Tuscie, venit apud Burgum Sancti Genesii; et ibi fuerunt Consules Pisani,
cum comite Gerardo et cum archiepiscopo Villano Pisane Ecclesie S. Marie; quem dux
super omnes episcopos et laicos Italie recepit, et consilio suo credidit; et fuerunt ibi Consules
Pistorienses et Senenses, et comes Guido tunc puer, et Comes Ildebrandinus et Consules
Lucenses, Florentini, et Capitanei, et Varvassores multi, et ibi fecit magnum parlamentum,
et quesivit fidelitatem omnibus civitatibus et comitibus, et omnibus illis qui aliquod
de Marca detinebant. Comes Guido ei per suos fideles prius fidelitatem iuravit, deinde ceteri
comites et Senenses. Pisani vero et Pistorienses, Lucenses et Florentini invitaverunt eum
ut veniret ad civitatem, et pasca cum eis celebraret, et facerent ei securitatem sicut antecessorum
[p. 19]
marchionum consuetudo fuerat. Interea, die tertio, Lucenses et Florentini in discordiam
cum comite Guidone devenerunt, et ad domum eius cum armis insultum fecerunt,
et nisi comes Guido, tunc puer, ad pedes ducis fugisset, eum interfecissent. Pisani vero hec
audientes, bellum magnum contra Lucenses et Florentinos pro adiuvando comite fecerunt,
et honorem magnum inde habuerunt; de quo bello mortuus est nobilis Florentinus Iacob
quondam Berlingerii. De quo bello Lucenses in magnam tristitiam excitati sunt, et omnes
suos contra Pisanos bandierunt. Pisani, hoc audientes, cum omnibus suis Pisas reversi sunt.
Post hec, die Sabbati Sancto, qui fuit VII kal. Aprilis, ducem Guelfum cum magno honore
et triumpho et processione Pisani, et iam dictus archiepiscopus, receperunt, de quo Lucenses
in magnam devenere tristitiam, et Pisani securitatem et fidelitatem fecerunt; et dux Pisanis
iuravit salvare homines Pisanos in personis et havere, et si pro adiutorio et consilio vel facto
ipsi duci prestando in guerram devenirent, usque ad pacem, viribus quibus potest, adiuvare
et defendere. Et sic a Pisana civitate cum maximo amore et honore, pridie kal. Aprilis,
recessit, ad Sanctum Genesium remeavit, pro fidelitate recipienda ab aliis civitatibus et fidelibus
Marchie, omnesque civitates pro honore a Pisanis ei collato, et timore, fidelitatem et
honorem ei fecerunt.
A. D. MCLX. In quinto consulatu Cocci, Pisani Consules civitatem a Portello, et via
que percurrit usque ad viam Sancte Marie, duos pontes cum portis, usque ad turrem Arni
murare fecerunt. Ducem Guelfum, marchionem Tuscie, cum magno honore receperunt; duas
galeas in guardia maris stare fecerunt, que galee cum sagettiis IIIIor de portu de Turri ad
insulam Capalbi de Sardinea super IIIIor galeas Saracenorum de Denia, que magnam navem
unam Alexandrinam Ianuensium captam habebat, impetum magnum in Saracenos fecerunt
eosque in fugam in periculo maris converterunt, et predictam navem Alexandrinam cum Saracenis
quos in navi pro ea cum havere conducenda ad Deniam prendiderunt, predicte II
galee navem defensam a Saracenis, cum magno triumpho, Pisas reduxerunt; quo audito,
Ianuenses duas legationes, cum consule et sapientibus, Pisas direxerunt, qui amore pacis et
societatis, et pro bono usu et pro dono et pro magno honore quem Deus dedit Pisanis, ipsam
navem cum toto here a Pisanis petierunt. Consules iamdicti, cum consilio et aliorum bonorum
hominum, navem cum toto here pro amore et donatione Ianuensibus reddiderunt. Ianuenses
itaque cum amore et letitia, et gratias ingentes referendo, Ianuam reversi sunt. Hoc fuit
anno Domini MCLXI in mense Iunio, eodem anno.
A. D. MCLXI. Ionatta, filius Tolomei, de Tusculana venit Pisas, et iuravit fidelitatem
Villano archiepiscopo Pisanorum et Consulibus et universo populo salvare Pisanos in mari
[p. 20]
ac terra sanos et naufragos; et Consules investierunt eum vexillo ut vexillifer foret Pisanorum
eodem anno.
A. D. MCLXI. Sequenti mense, iamdicti Consules miserunt Consulem cum tribus galeis
ad Constantinum iudicem Calluritanum qui cum honore, cum uxore aua Sardinea et filia
Donnicella, Pisas duxerunt, et cum magno honore tenuerunt, et Iudicem cum uxore in magna
nave, Ierosolimam euntem, honorifice miserunt in mense Augusto, et Donicellam cum honore
Pisis retinuerunt eodem anno.
A. D. MCLXI. In mense Augusti et Septembris, fideles comitis Ildebrandini Novelli,
filii quondam Uguicionis de Malagalia, ceperunt naves Pisanorum grano et aliis mercibus
honustas: et duos homines Pisanos iurare fecerunt portare crucem et cannam et storia per
civitatem Pisanam pro iniuria Pisanorum, sicut portantes storia, crucem et cannam dixerunt.
Consules et universus populus, hoc videntes et audientes, in magnam tristitiam excitati sunt.
Unde magnum exercitum militum, peditum et sagittariorum et galearum, cum sagittiis et
cum manganis et pedrieriis et edificiis multis, Coccus Consul viriliter et velociter ad destruendam
et devastandam terram predicti comitis preparavit. Hec audientes, Gemma comitissa et
comes Ildebrandinus, filius eius, et sapientes et fideles sui, in iracundiam et timorem magnum
cum toto suo comitatu devenerunt. Comes itaque Ildebrandinus cum episcopo de Massa et
episcopo de Soana, consilio matris, Pisas devenit, et in publico parlamento pisano per sacramento
se defendit, quod iniuriam quam Pisani crucem et storia et cannam portantes dixerunt,
non fecit nec fieri fecit nec scit qui fecit. Item predictus comes in eodem parlamento iuravit
fidelitatem et hominium fecit Villano archiepiscopo Pisanorum. Item iuravit salvare homines
Pisanos, sanos et naufragos, et havere in terra marique, et omni loco sui districtus.
His itaque peractis, Consules cum eo pacem fecerunt et honorem eximium, et magna dona
ei prebuerunt et eum vexillo in iamdicto parlamento honorifice investierunt, ut signifer
[p. 21]
existeret Pisanorum; et sic ad propria remeavit. In reversione autem episcopus de Massa,
qui cum eo venerat, obiit eodem anno.
A. D. MCLXI. Vicarienses pro suis factis et dictis in malam voluntatem universi Pisani
populi iam devenerant. Unde, pro recuperanda Pisanorum gratia et bona voluntate, omnia
precepta predictorum Consulum Pisanorum in mense Octubri iuraverunt. Ad que sacramenta
recipienda Lanfrancus Consul iustitie, et Bernardus Marago et Marignanus causidicus, tunc
provisores, et Rainerius Gaetani et Ildebrandus Mele et Gerardus quondam Guffredi missi
sunt, qui maiorem partem Vicariensium, a minimo usque ad maiorem, cum magno amore
iurare fecerunt; et predicti Consules quam plura comandamenta, sub nomine sacramenti,
in parlamento pisano et in Vico eos observare in perpetuo, sicut in carta publica Pisanorum
continetur, imperaverunt eodem anno.
A. D. MCLXI. Predicti Consules magnam domum pro comuni utilitate, habentem caput
in Arno, et iuxta viam Sancte Marie edificare maiorem partem ceperunt. De carisio de
Vectula ipsi primi L perticas fieri ceperunt; turres de Magnali suspenderunt, et plus quam
solidos CCCC in eas expendiderunt. Galeas VII pro maris guardia construere inceperunt, et
unam galeam pro eadem guardia ad castrum dictum de Plumbino constituerunt.
A. D. MCLXI. Rainerius Sciacca obiit XV kal. Iulii, et fuit sepultus in ecclesia maiori
[p. 22]
Beate Virginis Marie cum magno honore et veneratione in mundo, sicut sanctus et honoratus
in terra et in mare, quia marinarii de eo multa mirabilia videbant.
A. D. MCLXII, VIIII kal. Pisani Consules murum civitatis a Portello, qui est ante viam
que currit per ortum canonicorum usque ad turrem que iuxta Arnum est, tribus pontibus
levaverunt, et quatuor portas volverunt et compleverunt, et tota civitas in tribus pontibus et
IIII et V murum circumdata fuit; et tres messaticias fecerunt eodem anno. In mense Madio
Pisani Consules miserunt Ardecasam legatum cum una galea regi Maiorice.
A. D. MCLXII, in mense Iunio. Pisani Consules miserunt legatos Ildebrandum Melem Consulem
et Bulgarinum Bulgarelle, et Lanbertum Cigulum imperatori Frederico, qui legatos
honorifice recepit, et cum eis honorem et augmentum imperii et civitatis pisane tractavit.
Alia vice, in mense Octubris, miserunt legatos Gerardum Bulgarelli Consulem, et Marzuccum,
Henricum Frederici, et Opithonem iudicem imperatori Frederico, qui eos cum honore recepit,
et cum eisdem legatis honorem suum et statum regni sui tractavit et composuit. Ex qua
legatione honorem magnum et bonam voluntatem Imperatoris super omnes civitates Tuscie
adepti sunt. Et domum comunis prope ecclesiam Sancti Ambrosii fundaverunt; tres pontes
super turrim de Magnali edificavere, et guardiam maris bene fecerunt.
[p. 23]
A. D. MCLXII, in mense Octubris. Pisani Consules, Coccum et Bottacium legatos
ad imperatorem Constantinopolitanum cum duabus galeis honorifice miserunt. Secundo anno,
in festivitate Sancti Petri, Bottaccius Pisas cum duabus predictis galeis reversus est, Cocco
cum imperatore remanente in Constantinopolim per unum annum, concordiam et conventionem,
quam Pisani cum eo facere volebant, pertractante; quam imperator Constantinopolitanus
facere promisit, si Coccus legatus et civitas iuraret, quod non esset cum imperatore Frederico
contra eum et eius terram, et quod non daret ei consilium neque adiutorium contra eum,
nec hostem vel exercitum super eum faceret, promittens eidem legato et civitati magnam
pecuniam. Que omnia legatus et civitas pro amore imperatoris Frederici facere recusavit.
Et sic postea Pisas X kal. Iulii reversus est.
A. D. MCLXII, XV kal. Ianuarii, Villanus, pisanus archiepiscopus, cum una galea armata
ad papam Alexandrum usque Terracinam navigavit. Videns hoc Alexander, cum gaudio
archiepiscopum recepit, et Nativitatem Domini ibidem una celebraverunt. Post hec, in
galea archiepiscopi usque Plumbinum devenit, et ibidem archiepiscopus magnum honorem
domino Alexandro exibuit. Deinde venit Vadam, quem cardinales cum una galea de Gaeta
et duabus sagittiis de Roma secuti sunt; deinde applicuit Livornam. Hoc audientes, Pisani
Consules consilium de non recipiendo Alexandrum habuerunt, propter amorem et pavorem
imperatoris Frederici. Cognoscente Alexandro voluntatem civitatis Pisane, festinanter ad
Portum Veneris navigavit; et ibi Rainerius de Parlascio, qui cum eo ibat in Franciam, apud
Tirellum monachus factus, mortuus et sepultus est kal. Februarii. Exinde navigavit ad
Portum Delphini; et ibi electum Pipinum Lunensium consecravit. Proinde aplicuit Ianuam,
quem Consules Ianuensium cum universo populo et ianuensis archiepiscopus, cum omnibus
clericis suis, cum processione, Alexandrum et pisanum archiepiscopum et cardinales receperunt.
Hec audiens inperator Fredericus, suos legatos Ianuam direxit, qui Alexandrum cum
cardinalibus sibi ex parte Imperatoris dari aut teneri captum postulavere; quod Ianuenses
facere contempserunt; immo Alexandrum cum tribus galeis et duabus sagittiis, et cum archiepiscopo
Mediolanensium, qui ad eum iverat et archiepiscopo Pisano cum galea sua, cum
honore et triumpho, octavo kal. Aprilis in Provinciam per mare transduxerunt: ad portum
Montis Pesulani honorifice receptus est Alexander.
[p. 24]
A. D. MCLXIII, in mense Ianuarii, Pisanorum legati cum consilio senatorum et civium
ad imperatorem Fredericum mense Marthi iverunt, videlicet Lanbertus Consul, Villanus Riccucci,
Boccius, Henricus Frederici, Opitho et Sigerius, legis doctores. Quos Imperator
cum gaudio recepit, et tantum honorem eis exhibuit, quantum nemo audivit nec vidit. Qui
cum eis honorem imperii et Pisane urbis tractavit, et sicut cum legatis proximi preteriti
anni ordinaverat, et in privilegio ab Imperatore predicto Consuli, nomine civitatis, indulto
continetur, firmaverunt. Predicti itaque legati cum honore et cum vexillo, dato et largito
ab imperiali maiestate, et spada, pro investitione imperatoris Frederici habenda et retinenda
super omnes civitates Tuscie , XVI kal. Madii, Pisas redierunt.
A. D. MCLXIII, in mense Madii. Pisani Consules, pro honore imperatoris Frederici et
Imperii et Pisane urbis, galeas XL facere inceperunt, et per totum mensem Martium complete
fuere.
A. D. MCLXIII, in mense Madio. Comes Ildebrandinus iuravit fidelitatem universo
populo pisano, eundemque salvare in terra marique, et quod faciet iurare homines suos, a
XV usque in XXX, per civitates et castella et vicos sui districtus, omnia deveta et banda, que
Consules Pisanorum inposuerint aut indicent observare; et predictum populum salvare in
terra ac mare, et nullam super positam alicuius diricture super inponere. Ad quod faciendum
predictus Consul Petrus, cum Rainerio Gaetani et Guidone de Fasciano, et cum predicto
Comite, per omnes partes districtus eiusdem Comitis equitavit, et sacramenta ad honorem
Pisane urbis recepit.
A. D. MCLXIII. Predicti Consules duanam salis et ripam, et ferri venam pro libris
[p. 25]
quinque milibus quingentis in XI annis, pro galeis faciendis, et civitatis expensis, vendiderunt,
et in castro Ripefracte solidos M pro faciendis muris expendiderunt, et L perticas
carisii Sancti Petri fecerunt, turremque de Magnali Pisani Portus, ex parte Livorne, mense
Novembris complevere. In sequenti vero anno, alia turris ex parte turris Frasce conpleta fuit.
A. D. MCLXIII, in mense Augusti. Incepta fuit magna domus, iuxta litus maris, portus
Magnalis, pro utilitate marinariorum. Magnum fondacum cum turre et porta ferrea inceptum
fuit post annos XII.
A. D. MCLXIII. Soarsa, qui guardie Sancti Viti et Magnalis portus preerat, posuit
magnam catenam que porrigebatur et extendebatur ab una turri usque ad aliam, et serrabat
portum pro guardia marinariorum et reserrabat, et turres bene munivit et ordinavit pro
Ianuensium guerra. Iterum fecit magnum puteum pro utilitate navigantium, prope domum
portus Magnalis.
A. D. MCLXIII, anno regni Donni Frederici X, imperii eius VIII, imperatore Frederico
per quattuor annos ad obsidionem Mediolani commorante, quam per singulos annos devastavit,
et Mediolanenses preliis multis superavit; Mediolanenses, hostes imperii, summa necessitate
famis et belli coacti, personas, res, ipsamque civitatem, vexilla, universaque signa et arma
bellica, absque omni tenore, imperatori Frederico, ipso die kal. Martii, reddiderunt, et fidelitatem
ac omnia precepta iuraverunt, et CCCC obsides meliores et maiores Imperatori dederunt.
Imperator itaque Fredericus urbem ipsam, igne supposito, flamma consumpsit, et
totam urbem, preter pecuniam quam ex precepto imperiali abstraxerunt, et personas quibus
miseratio imperialis vitam concessit, et eam ita destruxit, quod solo coequavit. Civitates
igitur omnes Longobardie et castra, hec audientes, fidelitatem et precepta Imperatori iuraverunt,
magnaque tributa eidem reddiderunt. Magistratus, officia omnia et consulatum ex
imperiali precepto receperunt.
[p. 26]
A. D. MCLXIII, XIII kal. Iulii, Pisanis in pace commorantibus, et nullum apparatum
triremium habentibus, Ianuenses XXV galeas habentes, diffidentiam, per litteras eorumque
nuntios indixerunt, et rupto pacis federe, cum periurio nefandissimo guerram crudelissimam
cum eis ex inproviso inceperunt. Caprariam XI kal. Iulii igne succenderunt. Eodem
die, ad caput Sancti Andree de Ilba, Ubertum quondam Sigerii gladio interfecerunt; Bonaccursum
consulem et legatum, venientem in una galea de Sardinea cum decem hominibus,
ceperunt, aliis per terram fugientibus, de quibus Tepertum filium Ugonis Teperti, et Tiniosum
Viselle et Uliverium notarium, cum aliis VI hominibus, gladio occiderunt et galeam
sumersam iuxta litus insule Corsice pre nimio timore reliquerunt, et unam sagittiam de Provincia
venientem prendiderunt, et tres naves magnas et vacuas ad fauces Arni demerserunt
et tres vacuas in Portu Pisano in Magnali cremaverunt; que omnia plus quam quinque
milibus libris valuere. Pisani vero hec audientes, magna tristitia et dolore moti, x galeas
et XI sagittias, ad modum galearum, velociter ordinaverunt et caput Corsi vastaverunt. Morantibus
illis super guardiam maris in Planosa, duas magnas naves ditissimas Ianuensium,
unam de Suria et aliam de Constantinopoli venientes, VIII idus Iulii ceperunt, ubi LXII
Ianuenses mortui fuere, alii capite truncati, alii gladio occisi. Postea, aliam navem venientem
de Cecilia, in Ilba pridie idus Iulii prendiderunt; quarum navium havere plus quam
viginti milibus libris valuit. Pisani, hec audientes, repleti sunt gaudio magno, et omnes Deo
laudem dederunt. Et velociter XIIII sagittias ad similitudinem galearum preparaverunt, et in
occursum eorum usque ad portum Populonii iverunt, et XII galeas Ianuensium, ad Pisanorum
stolum venientes, in fugam converterunt. Postremo cum navibus et havere et cum Ianuensibus
LV captis, Pisas cum honore et letitia XI kal. Augusti redierunt.
A. D. MCLXIII. Pisani XXIIII galeas et xxx sagittias preparaverunt pro navali bello
faciendo ad portum Veneris, et pro vastanda tota Marcha Ianue usque ad portum civitatis
ipsius Cum hec aguntur Pisis, Ianuenses, quia in mari cum Pisanis eo anno non poterant,
[p. 27]
consules legatos cum aliis Ianuensibus ad imperatorem Fredericum cum magna pecunia miserunt,
ut predictam pecuniam fidelibus et principibus curie darent, pro acquirenda pace vel
treugua cum Pisanis. Pisani vero, hec audientes, suos legatos ad imperatorem Fredericum,
qui erat Turinum, VII idus Augusti direxerunt, videlicet Henricum Canis et Petrum Albithonis
Consules, Contulinum filium Ugonis Sismundi, legis doctorem, Rainerium iuris peritum, et
Marzuccum, germanos, quondam Gaetani, et Gerardum, quondam Guffredi, ad probandum
scelus et periurium de crudelissima guerra quam contra Pisanos ex inproviso inceperunt.
Quos Imperator honorifice recepit, et predicti sceleris et periurii probationem noluit Imperator
suscipere, sed treuguam legatos pisanos rogavit, et eisdem precepit habere cum Ianuensibus
usque ad adventum suum in Tusciam, paratus enim erat ire ad Bellicionem pro discordia
quam papa Alexander et papa Victor inter se habebant iudicanda. Et predictum Henricum
Consulem, et Rainerium Gaetani usque ad Bellicionem secum Imperator duxit; alii
Pisas V kal. Septembris rediere. Rex quidem Francie, de concordia Victoris pape, quam
Imperatori fieri promisit, minime observavit, et tunc legatos pisanos, scilicet Henricum consulem,
et Rainerium Gaetani, cum gaudio rex allocutus est, promittens eisdem amicitiam
pro amore Pisane urbis. Rex itaque, cum indignatione Imperatoris, cum papa Alexandro
reversus est in Franciam, et Imperator cum papa Victore perrexit in Alemaniam.
A. D. MCLXIII, in mense Octubris. Guilielmus rex Sicilie, fedus pacis habens cum
Pisanis, omnes Pisanos, quos in suo reperit districtu, cepit, res et personas in custodia habuit,
et Pisanorum navem unam venientem de Constantinopoli cepit. Pisanos enim suspectos
habebat propter affectionem et fidelitatem quam ergo Imperatorem habebant, et propter
magnam dilectionem quam Imperator e converso erga Pisanos ostendebat, et propter magnum
apparatum galearum, quem pro faciendo imperatoris Frederici servitio fecerant.
A. D. MCLXIIII, XIII kal. Iulii. Pisani Consules fecerunt exercitum magnum militum
[p. 28]
et peditum et sagittariorum super castellum de Pecciori, et omnia alia castella de Valle
Here; quod castrum cum aliis longo tempore multas iniurias Pisanis intulerat: in quo erant
milites CCCC et pedites tria milia ad bellum parati, et castrum erat tutissimum, vallo et
muro fortissimum; et in vigilia Sancti Iohannis Baptiste, omnes de castro, sine omni conditione
et tenore, cum C obsidibus se reddiderunt Pisanis, et Pisani totum in circuitu et eius
burgos igne cremaverunt, et magnam partem muri et muniorum destruxerunt; et castrum
Pave, quod erat rocca fortissima, uno die ante pugnando ceperunt, et igne demum incenderunt,
et alia duo castella igne succenderunt, et omnia alia castella de Valle Here, usque
ad civitatem Vulterre, cum multis obsidibus et securitatibus magnis, et pecuniam dando, se
Pisanis sine omni conditione reddiderunt. Et sic Pisani cum magno honore, VI Kal. Iulii,
redierunt. Post aliquot dies, omnes de castro de Pecciori, a maiori usque ad minorem, omnia
commandamenta Pisanis Consulibus eorumque successoribus iuraverunt. Capitanei vero
eiusdem castri iuraverunt fidelitatem similiter; pro qua fidelitate Pisani Consules dederunt
terram prope ecclesiam Sancti Cassiani de Kinsica in feudum predictis, pro edificandis
domibus eosque regere et per mare portare, sicut suum populum, securitatibus promisere.
Eodem anno Pisani consules XIII galeas pro servitio imperatoris Frederici fecerunt, et omnia
ordinamenta civitatis, scilicet de ampliando comitatu et iustitia, et carisiis et fossis, honorifice
complevere.
A. D. MCLXIIII, ante kal. Aprilis. Rainaldus Coloniensis archiepiscopus, et Italie
archicancellarius, venit Pisas et cum magno honore receptus est; et voluntatem imperatoris
Frederici Pisani honorifice fecerunt, et per totam Tusciam, Marchas et Romagniam perrexit,
et Boccium Pisanorum Consulem, cum duobus sapientibus, videlicet Rainerium Gaitani, et
Lambertum quondam Lanfranci secum duxit honorifice. Luca, Florentia et omnes civitates,
et castella omnia, precepta imperatoris Frederici et predicti cancellarii obtentu Pisanorum
et timore iuraverunt, tributa et dona plurima et infinitam pecuniam ei dederunt. Nullus
enim marchio et nullus nuntius imperii fuit qui tam honorifice civitates Italie tributaret, et
Romano subiceret imperio. Boccio Pisanorum Consuli, et predictis Rainerio et Lamberto,
in reversione, munera magna dedit. XII kal. Octubris, Pisas reversus est, et in ecclesia
Sancte Marie laudes magnas contulit Deo et imperatori Frederico, et Pisano populo de tanto
honore quem ei dedit, timore Imperatoris et obtentu Pisani populi. Exinde perrexit ad Serzanam,
ibique parlamentum cum Consulibus civitatum Tuscie fecit, et palam gratias magnas
Pisanorum Consulibus retulit, qui cum multis sapientibus ibi presentes erant; ibique omnes
Consules civitatum Tuscie ad piissimum Augustum in Longobardiam reinvitavit, et sic ad
Imperatorem reversus est, et coram imperatoria maiestate laudes de Pisanis reddidit magnas.
[p. 29]
A. D. MCLXIIII, tertio kal. Octobris, die Sancti Michaelis prima columna ecclesie
Sancti Iohannis Baptiste erecta est, et infra XIIII dies, gratia Dei, tote octo erecte sunt,
de quibus unam in uno die Porta Aurea erexit. Eodem autem tempore, ordinatum est ut
unaqueque familia Pisane Urbis singulis kalendis unum daret denarium pro eiusdem ecclesie
opere faciendo.
A. D. MCLXIIII, in mense Octubris, Fredericus, Dei gratia Romanorum Imperator et
semper Augustus, reversus est in Longobardiam apud Laudam, et illuc omnes duces marchiones,
comites, capitanei, varvassores regni, omniumque civitatum imperii legati iverunt.
Ad quem Imperatorem Pisani honorifice legatos X kal. Novembris miserunt, scilicet Marzuccum
Gaetani et Villanum Ricucki Consules, cum Pellario et Opithone iudice, et Gerardo
Bulgarelli et Capitone quondam Homici, quos Imperator super omnes alios legatos imperii
recepit, et cum eis et Ianuensium legatis hostem, stolumque per mare in Siciliam ordinavit,
et milites felicem expeditionem in Apuleam et Siciliam palam fecit iurare. Et sic, XVIII kal.
Dicembris, cum honore et gratia domni Imperatoris Pisas reversi sunt. Qui Consules palam
in parlamento predictam expeditionem ad proximas kalendas Maias faciendam indixerunt,
et universum populum ad predictum fore paratum preceperunt.
A. D. MCLXIIII, VI kal. Ianuarii, nocte Sancti Iohannis Evangeliste magna pars Kinsice,
scilicet ab ecclesia Sancti Cristofori usque ad domum Guidonis Boni exusta est.
A. D. MCLXIIII. Vadense castrum sub predicto consulatu cepit murari, et pro muris
faciendis, fuit eis dimissa data per XV annos; quod castrum bene fuit muris circumdatum
MCLXXX.
A. D. MCLXIIII, mense Octubris, Parason quondam Durbini de Callari deiecit de Callari
Donnicellum Petrum iudicem, qui cum uxore sua, filia iudicis Constantini, aufugit Turrim
ad fratres suos. Pro qua iniuria Parason iudex Turritanus cum fratribus suis et avunculis,
scilicet Barile, Gainello, Paulo et Paganello quondam Ugonis Pagani de Pisa, fecit magnum
[p. 30]
exercitum militum et peditum et sagittariorum, et reduxit in Callarim Donnicellum Petrum
iudicem, fratrem suum, in mense Martii, die Sancti Gregorii, et Parasonem quondam Durbini
cum sequacibus suis expulit de Callari, qui aufugit Arboream.
A. D. MCLXV. Indictione XII. Pisani Consules ad Imperatorem Fredericum quatuor
legationes honorifice miserunt. In una Rainerius Gaitani Consul legatus, cum Lamberto
quondam Lamfranci et Bulgarino et Sigerio iuris peritis, fuit, quos Imperator honorifice
recepit. Qui legati voluntatem Imperatoris cognoscentes, ipsum ut Pisas veniret devotissime
invitaverunt. Pisani vero adventum Imperatoris considerantes, se ad illum recipiendum preparaverunt;
qui impedimento infirmitatis venire non potuit, sed cancellarium suum cum quibusdam
principibus Pisas reduxit. Pisani cum honore, tertio idus Aprilis, qui fuit sabbato sancto,
receperunt. Archiepiscopus vero cum clericis, quia Sacrum crisma pape Victoris pro faciendo
baptismum non recipit, baptismum eo anno in Pasca Resurrectionis non fuit celebratum.
Postea vero cum amore civitatis ad burgum Sancti Genesii perrexit. Predicti Consules
X galeas eo anno fecerunt, et quattuor dermones, pro equis portandis in exercitu Imperatoris,
facere inceperunt, et XVI galeas pro guardia maris armaverunt, et alveum Ausaris
fluminis ampliavere, et ipsum profundiorem fecerunt, et omnia ordinamenta civitatis honorifice
complevere.
A. D. MCLXV. Octavianus, qui vocabatur papa Victor, Lucane civitati XII Kal. Madii
mortuus est. Hoc audiente cancellario, Lucam ivit festinanter et cum cardinalibus ipsius
Victoris secundo die elegit Guidonem Cremonensem in papam, qui postea vocatus est Pasqualis
papa, cui Cancellarius, omnes Lucenses clericos et laicos in comuni parlamento sub
sacramento obedire et pro papa catholico eum tenere precepit. Et sic reversus est ad Burgum
Sancti Genesii, ubi fuerunt Consules omnium civitatum Tuscie, comites et varvassores,
et Pisanorum legati, scilicet Rainerius Gaitani Consul, cum Bernardo Maragone; ubi
cancellarius cum magno amore VI nonas Madii dedit gualdanum teutonicum et comitem
[p. 31]
Vulterranorum iam dicto Rainerio, Pisanorum Consuli, ut iret cum eo per totum comitatum
pisanum.
A. D. MCLXV. Rainerius Gaitani et Lambertus Crassus Consules, et Ildebrandus
quondam Pagani iuris doctus et Bernardus Maragonis iverunt per comitatum pisanum pro
iustitiis et vindictis faciendis, usque ad castrum qui dicitur Scarlinum, in quo Consules
miserunt, qui omnia precepta predictorum Consulum iuravere, et obsides VI pro libris C
iam dictis Consulibus Pisanorum dederunt. Similiter omnia ista castella, scilicet Castrum de
Vignale, Falli, Castellina, Mons Sancti Laurentii, Castolioni Bernardi, Cornia, Querceto,
Casaliule, Buriano in Valle Cecine, in Valle Here Camporena, Vignale, Rocca Falfi, Tonda
et alia plura, cum magno honore omnia precepta predictis Pisanorum Consulibus iuraverunt,
et pro eisdem Consules ad eorum voluntatem recepere; et discordiam que erat intra castrum
de Pecciole et Montem Cuccari de Letaniis plebis de Fabrica, per sententiam et laudamentum
in scriptis diffinierunt, et per totam Vallem Here iustitias et vindictas fecerunt. Exinde
pervenerunt ad Agnanum, castrum Vicecomitum, et in eo Consules miserunt, quod nulli
Pisanorum Consules usque ad odiernum diem facere potuerunt. Nulli namque Consules duo
exierunt de civitate Pisana, pro honore civitatis faciendo, cum duobus sapientibus qui tam
gloriose civitatis honorem fecissent, et comitatum crevissent.
A. D. MCLXV, in mense Aprilis. Parason iudex Turritanus, cum fratribus et avunculis
suis pisanis, Barile, Gainello Paganello, et Paulo et Donnicellus Petrus iudex de Callari,
frater iudicis Parasonis de Turre, fecerunt exercitum magnum supra Parasonem iudicem
Arboree, pro multis iniuriis sibi illatis; et mense Aprili in Arboream intraverunt, palatia et
domos multas destruxerunt et igne cremaverunt, viros et mulieres et spolia multa inde
abstraxerunt. Parason itaque iudex Arboree cum uxore sua aufugit ad mansionem de Capre.
Pro qua iniuria et obproprio Parason iudex misit suos legatos ad imperatorem Fredericum et
Ianuenses, promittens eidem Imperatori xv milia librarum inter aurum et argentum, si
de tam turpi iniuria eum vendicaret, et si totam Sardineam iurisdictioni Parasonis iudicis
Arboree supponeret. Imperator autem, hoc audiens, suos legatos cum VII galeis Ianuensium
et una galeota ad iudicem Parasonem in Arboream direxit.
A. D. MCLXV. In mense Madio, Ildebrandus quondam Ranuccii Ianni, Consul Pisanorum
[p. 32]
et legatus in Sardineam pro sedanda discordia iudicum, fecit omnes iudices Sardinee
omnia precepta sua et sociorum iurare. Hoc peracto, Consul predictus treuguam usque ad
redditum iudicis Arboree posuit. Audientibus namque Pisanis, quod Ianuenses iverant cum
octo galeis in Sardineam, VIII similiter galeas armaverunt, et in Sardineam cum Rainerio
Alferoli Consule, pro guardia maris et Sardinee, direxerunt. Quapropter legati Imperatoris
et Ianuenses nullam vindictam nullamque offensionem in Sardinea, timore Pisanorum galearum,
que ibi erant, fecerunt. Iudex vero, cum legatis Imperatoris promittentibus adimplere
omnia que ab Imperatore postulavere, cum XXX milibus libris in eisdem galeis Ianuam navigavit,
deinde ad imperatorem Fredericum apud Papiam ivit.
A. D. MCLXV, quarto idus Augusti. Imperator Fredericus cum magno honore Papie
coronavit Parasonem iudicem Arboree de Sardinea; de qua corona Henricus de Cane et
Benedictus Consules et legati Pisanorum ad Imperatorem, qui tunc Papie cum sapientibus
erant, valde tristati sunt, et civitas tota; partim quia securitates et omnia precepta et fidelitatem
Pisanis Consulibus fecerat, ideoque corona dignus non erat; partim quia coronam,
Pisanis invitis, meruerat, Iudex denique, cum consulibus et sapientibus Ianue, qui ad Imperatorem
legati erant, Ianuam reversus est; quem Ianuenses cum honore receperunt, et ibi
moratus est usque ad X kal. Decembris, ibique preparavit magnum exercitum militum fere
ducentorum et peditum et sagittariorum, et galeas VIII et tres magnas naves pro exercitu
militum portando in Arboream, pro recuperanda terra, et pro sue iurisdictioni et potestati
subiuganda tota Sardinea; pro quo exercitu, et expensa, et fidelibus quos acquisivit, Ianuenses
ultra XXX milia libras dolose et fraudulenter ei mutuo dederunt, et sic predictus judex cum hoc
exercitu X kal. Decembris, Ianua exivit, et navigare cepit. Interea ceteri iudices Sardinee,
hoc audientes, contristati et turbati sunt et tota Sardinea cum eis, unde iudex Turritanus
et Donnicellus Petrus iudex de Callari, cum Gainello, qui cum una galea in eorum adiutorio
iverat, et cum exercitu magno militum et peditum et sagitariorum, in mense Septembris
intraverunt Arboream, et mansionem de Capre totam destruxerunt, maiorem partem Arboree
igne cremaverunt, oves et boves et equos occiderunt, et inde abstraxerunt cum multa spolia.
Castrum tamen in quo erat thesaurus non ceperunt. Pisani vero, hec omnia audientes, velociter
galeas VI preparaverunt et armaverunt, in quibus Ildebrandum Bambone Consulem, cum
[p. 33]
sapientibus, videlicet Lamberto quondam Lamfranci, Marzucco Gaitani et Herro, Callarim
direxerunt, pro eius defensione et guardia, et totius Sardinee.
A. D. MCLXV, in mense Novembris. Christianus, cancellarius domni imperatoris Frederici,
venit Pisas pridie kal. Decembris, die Sancti Andree Apostoli; papam Pasqualem,
qui ante vocabatur Guido Cremonensis, Pisas cum magno honore duxit, et Pisani eum honorifice
tenuerunt usque quo iam dictus cancellarius duxit eum Viterbo. Cuius adventu Villanus
Pisanorum archiepiscopus, quia nolebat ei obedire, secessit ad Gorgonam.
A. D. MCLXV, indictione XIII, VI kal. Martii, Pisanorum Dei gratia Consules, consilio
Senatorum et sapientum, Uguicionem quondam Lamberti Bunonis, Pisanum Consulem, et
Rainerium Gaitani, et Alcherium quondam Anfossi, legum doctos, legatos ab Urbe Pisana
electos et ordinatos ad imperatorem Fredericum in Alamaniam, ubi ipse aderat, direxerunt:
qui ad ipsum euntes, honorifice ab Imperatore et eius curia recepti sunt; et omnia, que ab
eo postulaverunt, digna et utilia Romano Imperio et Pisane urbi diligenter eis prefatus
Imperator exhibuit. Consilio namque archiepiscoporum et episcoporum, ducum atque imperialis
aule principum, totam insulam Sardinee Pisane civitati in feudum dedit. Presentibus
etiam Consule atque legatis Ianuensium, et Parasonem regem Sardinee ab eo in Lombardie
partibus coronatum, et omnes iudices et ipsius insule cohabitantes, Pisane dictioni subiugavit,
et plenam potestatem omnium que in ipsa insula continentur, et que ad eam spectant, Uguicioni
Consuli, pro Comuni Pisane civitatis recipienti, tribuit, et regali scripto de ipso feudo
[p. 34]
ipsum investivit, et vexillum inde in eius manum commisit; et ut perpetuo feudum istud conservetur
et inviolatum permaneat, principem Boemorum, potentissimum utique virum, iurare
fecit. Et de his omnibus preceptum imperiale, aureo sigillo roboratum, fieri fecit, manuque
sua firmavit; in quo mille librarum auri penam inposuit omnibus personis, tam magnis
quam parvis, que contra hec facerent. Et sic cum magno honore prefati nostri legati in
proximiori XVII kal. Iunii sunt reversi, et hec in continenti in publico parlamento, multitudine
populi ibi coadunata, renuntiantes, et precepto seu privilegio publice perlecto, satis
sunt commendati, et immensas grates ab universo populo receperunt.
A. D. MCLXV. Ianuenses cum iudice Arboree et eius exercitu ivere in Sardineam
perveneruntque in Longoni Sardi et ibi sagittias IIII Pisanorum, in quibus erant milites et
negotiatores, cepere. Hoc audientes, Pisani XI galeas cum magno vigore armaverunt, inter
quas fuit una Vicariensium galea bene armata, et in Sardineam cum duobus consulibus
Petro et Guilielmo, ad expellendos Ianuenses miserunt. Que galee in itinere unam galeam
de Ladiana prehendiderunt; venientibus quidem Ianuensibus cum iudice in Arboream, milites
iudicis in terra posuerunt. Iudicem vero propter pecuniam, quam eis dare debebat,
in terram non posuerunt. Quibus judex pro pecunia obsides et partem pecunie, ut eum in
terra ponerent, dare voluit; qui partem, nisi totam pecuniam solveret, non receperunt. Cum
hec aguntur, Ianuenses audierunt quod VII galee Pisanorum, que Callari erant, veniebant
super eos, et Consul cum magno exercitu per terram, et XI galee de Pisis veniebant, relictis
militibus et negotiatoribus et navibus et sagittiis, prae timore Pisanorum, cum iudice usque
Ianuam fugierunt; qui VII idus Februarii Ianuam amplicuere. De quo facto Ianuenses magnam
habuerunt tristitiam, et iudicem in carcere tenuerunt. Pisani itaque Consules, qui in Sardinea
erant, milites et negotiatores Ianuensium cepere, et totam Sardineam sub tributo et fidelitate,
expulsis Ianuensibus, posuerunt.
A. D. MCLXVI. Pisani, qui in Turri erant cum XI galeis, predictis Pisanorum Consulibus
invitis et contradicentibus, infra terram ad villas Turris iverunt, easque predabantur
et devastabant. Sardi, hoc audientes, cum magna multitudine militum et peditum in Pisanos
quarto idus Madii, qui fuit vigilia Ascensionis Domini, impetum fecerunt, et de eis LXXX in
Villa, que dicitur Octavo, gladio occidere.
[p. 35]
A. D. MCLXVI. Parason iudex Turritanus et Petrus eius frater iudex Calluritanus, et
iudex de Galluri, qui in Turri cum suprascriptis Pisanorum Consulibus erant, audientes que
gesta erant, magnum dolorem et tristitiam habuerunt, et Pisas in galeis cum Consulibus,
pro honore et satisfactione facienda, venerunt. Parason quidem iudex in parlamento facto
in burgo Sancti Michaelis, propter timorem propinquorum et parentum interfectorum in
Sardinea, iuravit ad sancta Dei Evangelii, quod mortem predictorum Pisanorum non invenit,
nec cum alio consiliatus est, immo doluit; et insuper omnia precepta et fidelitatem Consulum
Pisanorum et successorum iuravit, et terram in feodum pro predictis tenere, et libras VI
milia dare, ac censum librarum C, et falcones paria XII omni anno supradictis Consulibus
eorumque successoribus sacramento dare promisit. Predictus siquidem Consul Guilielmus,
cum Leone Pulta, qui in legatione obiit, et Carone, cum una galea, iudices Parasonem et
Petrum cum aliis Sardis in Sardineam, in Portum Turritanum, in mense Iulii transvexere.
A. D. MCLXVI, kal. Iunii. Fuit bellum inter Pisanos et Lucenses ad balneum Montis
Pisani, et gratia Dei, Pisani vicerunt illos, et usque ad Massam eos fugaverunt.
A. D. MCLXVI, XVI kal. Iunii. Pisanorum Consules miserunt unam galeam bene
armatam ad Portum Veneris pro capienda galea Trapilicini; quam galeam Pisana galea
viriliter expugnavit, et eam cepisset, nisi Consul Ianuensium, qui ibi erat cum Uguicione
Pisanorum Consule, pro pace componenda, in auxilium Trapilicini cum buthettis et aliis
navibus super Pisanorum galeam occurrisset.
A. D. MCLXVI. Indictione XIII, mense Iulio. Pisani decem galeas velociter armavere,
de quibus VII navigavere versus Siciliam pro Ianuensibus capiendis; que usque ad Isclam
Maiorem fuere, et galeotum atque alias naves ceperunt. Alie vero tres in Provinciam ivere,
et unam magnam navem Ianuensium honeratam ceperunt, et alias quamplurimas naves, et VII
buthettos Ianuensium venientes de Ispania; et sic cum magno honore, et cum Ianuensibus
XXXVII magnis civibus, decimoprimo Kal. Augusti, Pisas rediere. Ianuenses, hec audientes,
quarto decimo galeas armavere, et post illas usque ad Montem Pesulanum ivere, et in
Marsilia et in Rodano quinque naves Pisanorum vacuas cepere, et sic reversi sunt Ianuam.
A. D. MCLXVI, tertio idus Augusti, Pisani cives videntes triumphum trium galearum
[p. 36]
redeuntium de Provincia, et quod Ianuenses issent in Provinciam, viriliter XXXI galeam
armaverunt, et in Caput Corsi navigarunt, et igne illud combussere; et XII kal. Septembris
Albiganam pugnando cepere, pre timore maris et venti contrarii ad portus amplicuere.
Profecti inde, XXVIII naves venientes de mercato de Frigioli, cum Ianuensibus et havere
magno ceperunt, et per totam Rivieram Ianuensium usque ad Montem Pesulanum plurimas
naves prehendiderunt. Ad Gradum quoque Mergurii V naves magnas vacuas incenderunt,
et unam venientem de Garbo caricatam cepere. Revertentibus itaque Pisanis intraverunt
Rodanum per fauces Capre, et incolumes usque ad Albarum Sancti Egidii venere die kal.
Septembris, in quo est fiera magna, ubi varie et inse gentes convenerant. Ianuenses,
scientes victoriam quam Pisani habebant de Albigana, dolore nimico turbati, repente L galeas
armavere; et post illas usque in Provinciam per flumen Rodani, pro faciendo prelio cum Pisanis
usque ad Ripam Sancti Egidii, non longe duobus miliariis a Pisanorum exercitu, tertio
nonis Septembris aplicuere, et die ipsa et per alios decem dies bellum facere valde tumuerunt.
Infra dictum denique tempus Pisani et Ianuenses fortiter se preparaverunt. Interea Pisani,
audientes quod Ianuenses armassent L galeas, et post Pisanorum galeas festinanter usque in
Provinciam navigassent, confestim XX galeas armavere, et usque ad portum Janue navigare
proposuere. Cum vero pervenissent super portum Dalfini, iudicio Dei marisque, Ianuam,
secundum quod proposuerant, aplicare non potuerunt; reversi sunt in Portum Veneris, et
castrum in circuitu devastaverunt; deinde reversi sunt Pisas VII idus Septembris. Postea
vero, cum de illis, qui in Provincia erant, veritatem nullam scirent, confestim XXV galeas
armaverunt, et Ianuam, secundum quod proposuerant, navigare ceperunt, et idus Septembris
ad castrum dictum Levanto amplicuere, et totum in circuitu devastaverunt, et impedimento
temporis, vix cum magno labore reversi sunt in Portum Veneris, deinde Pisas. Post hec
tres galeas bene armatas cum Guidone Belle consule et cum XXIII militibus Pisani consules
miserunt in Provinciam in auxilium Pisanorum; quas ventus contrarius proiecit in Ilbam,
et ibi unam navem Ianuensium et burgensium Panormi, venientem de Alexandria, cum magno
havere, die Sancti Michaelis cepere; et sic Pisas cum magno honore tertio nonas Octubris
rediere.
A. D. MCLXVI, idus Septembris supradicti Pisani, qui in Provincia cum XXX et una
galea erant cum Ianuensibus, qui erant cum LV galeis, magnum bellum in terra iuxta Rodanum
fecerunt, et gratia Dei Pisani vicerunt illos; de quo bello multi Ianuenses capti et
interfecti sunt et omnia menia eorum destruxere. Veniente denique Ianuensium Consule de
Ianua cum tribus galeis et infinita pecunia, stolum Ianuensium retro usque ad Arlim pro
certamine faciendo, ingenti furore, redire fecit, qui per XV dies ibi steterunt et bellum,
tanquam timidi, iterum facere recusaverunt. Paucis autem diebus postea, Ianuenses Ianuam,
cum mala fama et tristitia a Pisanis separati et devicti, X kal. Novembris reversi sunt.
[p. 37]
Pisani vero audientes quod Ianuenses de Arli recessissent, galeas viriliter armaverunt, et
post illos cum victoria redeuntes, super insulas Sancti Honorati furore iraque maximi venti
et terribilis, nocte IIII kal. Novembris in alto pelago astracti sunt, quod terram amplicare
non potuerunt. Et eadem nocte atque sequenti die tanta fuit maris tempestas et venti contrarii,
ut ex XXX una galeis, XX vix servari potuerunt: relique merse naufragium sunt passe, Dei
et non hominum iudicio, quasdam in Sardineam, quasdam in Corsicam, vel Bugeam pertulerunt.
Quedam alia galea de Porta Aurea Gigerim applicuit, cuius galee homines capti
pro piratis ducti sunti ad Bugeam, et omnes, preter quatuor parvulos et XX alios quos fortuna
liberavit, truncati sunt. Alie vero XVIIII, nescientes de aliis quid inde esset, infra XI dies
Novembris Pisas cum triumpho de inimicis rediere.
A. D. MCLXVII, indictione XIIII, Consules XVII intraverunt supra XXXVI milia librarum
debiti, et eodem anno XLVII galeas armaverunt. Eodem tempore Ianuenses, cum cogitarent
Pisanos cives non posse cum eis in mare, propter XII galeas de Provincia redeuntes, que
Dei iudicio perierunt, unam magnam navem in Arboream miserunt pro mercibus portandis,
pro debito iudicis Arboree, quem tenebant in vinculis, solvendo. Pisani, hec audientes, V
galeas armaverunt, que cum una galea, in qua erat Coccus, Consul legatus, ad Bugeam ad
Ammiram Mumini, usque ad Arboream insimul navigarunt, ibique suprascriptam navem
honeratam cum L Ianuensibus X kal. Iunii ceperunt. Coccus legatus navigavit versus Bugeam;
alie V galee, cum predicta nave redeuntes, aliam navem Ianuensium venientem de Garbo
super Caput Albi XI kal. Iunii cepere: que naves plus octo milibus libris valuere; et sic
Pisas cum honore et ingenti laude ac triumpho rediere.
A. D. MCLXVII, in mense Iunii, Ianuenses hec omnia audientes, pro dolore magno
navis capte in Arboream, VIIII galeas velociter armaverunt, et usque ad Callarim eas miserunt
et securitates cum iudice Petro contra Pisanos fecerunt. Pisani, hec audientes, XVII galeas
cum duobus Consulibus, scilicet Feriolo et Vettulario, festinanter armavere; et post, eas
direxerunt, et Ianuensium predictas galeas in coste de Callari revertentes eminus viderunt;
quas Pisani in fugam converterunt, et Ianuenses pre timore usque Ianuam fugiere. Interea
Pisanorum galee naviculam quandam venientem de Sicilia ceperunt. Consules autem predicti,
hoc peracto, cum galeis, ad iudicem Petrum iverunt, qui Consules non recepit, nisi regnum
ei concederent; quod si regnum ei concedere voluissent, voluntati eorum acquievisset; et sic
Pisas cum victoria de inimicis fugatis redierunt.
Eodem tempore, exeunte Iunio, Pisani ad Ianuenses legatos pro pace facienda miserunt,
et cum Ianuensibus ad Portum Veneris convenerunt, atque ab eis pacem petierunt; qui facere
[p. 38]
recusaverunt. Pisani audientes quod pacem cum Ianuensibus habere non poterant, paucis
diebus postea, Guido quondam Fornarii et Bulgarinus Anfossi duas galeas suas repente
armaverunt, que in Caput Corsi unum Ianuensium galeotum cepere; deinde navigarunt in
Provinciam, et duos Ianuensium galeotos cum havere ceperunt, et unam magnam navem,
venientem de Garbo super Linguellam prendiderunt; que omnia plus V milibus libris valuere:
et sic Pisas cum nave et havere et Ianuensibus XXXII, XI kal. Augusti, rediere. Ianuenses,
audientes hec, VII galeas festinanter armavere et pro defendenda nave ac Pisanorum galeis
impediendis, usque Caprariam venerunt, quod minime facere potuerunt. Interea Pisani, videntes
victoriam duarum predictarum galearum, et maxime quia pacem habere non poterant,
XVII galeas repente armaverunt, de quibus VII obviaverunt predictis VII Ianuensium galeis ad
caput Sancti Mannati de Ilba; et die Sancti Iacobi, que est octavo kal. Augusti, solum VII
predicte Pisanorum galee cum predictis VII Ianuensium galeis bellum magnum fecerunt; et
gratia Dei, Pisani vicerunt illos, ac duas Ianuensium galeas cepere, nec non alias V infugaverunt,
et ex eis gladio occiderunt, ac in mari ex eis demersi, necati sunt, et quamplures sunt
vulnerati. Sic itaque cum honore et victoria, cum duobus iam dictis galeis, et CCCXX Ianuensibus,
Pisas V kal. Augusti rediere. De reliquis autem x predictis galeis, v navigarunt usque Usturam,
et quam plures Romanorum naves cum multo here cepere; et sic cum honore et havere
Pisas rediere. Alie V iverunt in Provinciam, et ultra XL naves, inter magnas ac parvas,
et galeotos prendidere; quas omnes igne consumpsere, ac in profundum maris demersere:
et sic cum XL Ianuensibus et duobus milibus quingentisque librarum boni heris Pisas, cum
triumpho et letitia magna, pridie nonas Augusti rediere.
A. D. MCLXVII. Indictione XIIII. Cum Ianuenses audissent de victoria quam septem
Pisanorum galee in suas fecerant, et de V galeis que navigarunt in Provinciam, quod magnum
dannum eius dederant, hac contumelia et dolore vehementer moti, repente de nobilioribus
et fortioribus Ianue VI galeas, in quibus fuit Balduvinus Guercius, armaverunt. Predictis
VI galeis euntibus in Ilbam, unam Ianuensium galeam de corso venientem invenerunt, et eam
secum navigare rogaverunt; quas VII venientes super Vadam, VI Pisanorum galee, que ad
corsum faciendum se ibidem preparaverant in fugam converterunt. Alia quadam in Castilione
existente et fugam cernente, in earum predictarum VI galearum auxilio occurrit velociter. Quibus
Ianuensium galeis fere XX miliariis in alto pelago dolose fugientibus, tandem Balduvinus
Guercius cum suis, fremens ad bellum faciendum, cum VII Pisanorum galeis conversus est.
VII singule Pisanorum galee, prora ad proram Ianuensium galeas percutientes, congresse
sunt; cumque diu utrique dubia sorte preliarentur, et ab utraque parte mortui et vulnerati
multi essent, tandem Pisanorum VII galee, gratia et virtute Dei, Ianuenses illos vicerunt, et
duas meliores ex eis, in quarum una fuit Balduvinus Guercius, cum melioribus Ianue retinuerunt;
et ex eis quam plures occiderunt gladio, et reliquas V infugaverunt. Sic Pisas XII
kal. Septembris redierunt.
[p. 39]
A. D. MCLXVII, in mense Augusti Pisani audientes quod VII Saracenorum galee de
Denia venissent in eorum districtu et maria infestarent, quam citius XVII galeas armaverunt,
et post eas usque ad Civitatem Veterem viriliter navigaverunt. Cumque Saracenorum
galeas non invenissent, Civitatis Veteris castrum uno fere die fortiter pugnando, pro honore
imperatoris Frederici, V idus Septembris ceperunt. Postea per totam Maritimam Romanorum
usque ad Terramcinam multas Romanorum naves et havere prendiderunt; et sic
Pisas rediere.
A. D. MCLXVII, indictione XV, in mense Octubris. Cum Ianuenses magnum dannum
in rebus et personis propter guerram Pisanorum haberent, securitates et pacta cum Lucensibus
fecere, ut se contra Pisanos adiuvarent, qui per mare portare Lucenses sicut Ianuenses
promisere, et duas domos in castro Portus Veneris et turrem de Motrone suis sumptibus
facere ac levare, et libras mille Lucensibus dare convenerunt. Lucenses, propter odium
quod habebant in Pisanos, cum Ianuensibus conventum et pacem fecerunt et adiutorium
contra Pisanos dare promiserunt et usque in XXIIII annos non facere pacem cum Pisanis nisi
utriusque consensu. Ad quam etiam coniurationem Lucenses omnes civitates Tuscie faciendam
contra Pisanos invitaverunt, que omnes facere recusaverunt.
A. D. MCLXVII. Coccus Consul legatus pridie nonas madii ivit cum una galea Morelli
ad Ammiram Mumini pro facienda pace cum eo et inveniendis et recuperandis hominibus
predictarum XII galearum; et pacem toto tempore vite sue cum eo firmavit, et dona magna
ei dedit et fondacum in Subilia Pisanis habere concessit, et alia ad honorem Pisanorum
pertinentia per totam suam terram largitus est. Predictarum vero galearum homines nullos
invenit, preter XXIIIIor supradictos, quos recuperavit et secum reduxit; qui tercio idus
Novembris Pisas reversus est. Tantus luctus virorum ac mulierum de hominibus in XII
galeis peremptis eo die publicus fuit, ut omnes cives a minimo usque ad maiores in propria
plangerent domo. Consules vero altera die post planctum ad domum singulorum peremptorum
[p. 40]
in galeis perrexerunt, et tantas eis pro honore reipublice mortuis laudes contulerunt quantas
nec alicui vivo unquam egerant, et planctum remanere iusserunt.
A. D. MCLXVIII, indictione XV. Imperator Fredericus Rainaldum cancellarium et
archiepiscopum Colonie Pisas direxit, quem Pisani octavo idus Martii honorifice receperunt,
et per VIII dies eum tenuerunt, qui in Pisanorum Parlamento fecit iurare quendam capellanum
Imperatoris felicem exercitum ab Imperatore faciendum in proxima estate versus Romam,
Puliam, Siciliam, et Calabriam, nisi iusto impedimento remanserit. Postea vero Pisanorum
Consules eius precepto exercitum in proxima ventura estate versus Puliam, Siciliam et
Calabriam facere iuravere, nisi per dominum Imperatorem et iam dictum cancellarium vel
archiepiscopum Maghentinum vel iusto impedimento remanserit. Preterea idem Consules
papam Pasqualem pro catholico tenere, et ei tanquam catholico obedire, et omnes clericos
Pisane urbis idem facere iurare, et archiepiscopum Villanum non recipere, nisi iamdicto
pape obedire voluerit, et archiepiscopum eligere XII kal. Aprelis, ac domino Pasquali consecrari
venturo proximo die Iovis Sancto et Rolando, qui papa Alexander vocatur, non
obedire, nec eum pro papa catholico tenere, sacrosanctis evangeliis tactis, firmiter promisere.
Archiepiscopus vero Villanus voluntati Imperatoris et pape Pasqualis minime acquievit, immo
penitus facere recusavit.
A. D. MCLXVIII. Pisanorum Consules, preceptis Imperatoris et pape Pasqualis obedientes,
Benencasam canonicum Sancte Marie Maioris ecclesie in archiepiscopum honorifice,
VIII kal. Aprilis, elegerunt: qui ad predictum antistitem cum duobus Consulibus, scilicet
Benetto et Guidone Galli et sapientibus clericis et laicis honorifice perrexit, quem venerabilis
Pasqualis cum Cancellario et cardinalibus gloriose recepit, eidemque Sabbato Sancto sacerdotii
dignitatem donavit, et die lune proximiori, post Pasca, in archiepiscopum consecravit;
et sic Pisas cum magno honore X kal. Iunii reversus est.
[p. 41]
A. D. MCLXVIII, indictione XV, Rainaldus cancellarius versus Civitatem Veterem profectus
est, eamque rebellem cum ingenti exercitu obsedit, in qua erat Petrus Lato inimicus
Imperii cum XL Romanis: quam cum minime capere potuisset, nuntios suos ad Pisanorum
Consules ut ei cum IIIIor galeis auxilium festinanter impenderent direxit. Consules itaque
desiderium iamdicti Cancellarii adimplere cupientes, VIII galeas cum Guidone de Mercato
Consule in eius adiutorium direxerunt; cumque predicte galee iam dicte Civitati Veteri
aplicuissent, statim pre timore Pisanorum predicto Consuli et cancellario se reddiderunt. Cancellarius
itaque amore predicti Pisanorum Consulis, Petro Lato et ceteris qui cum eo erant
Romanis vitam donavit; veruntamen eos in custodia retinuit. Incolas autem predicte Civitatis
Veteris, salvos in personis et rebus, ad honorem et fidelitatem Imperatoris atque Pisanorum,
eiusdem Consulis amore, sua pietate dimisit, de quo facto Pisani ab Imperatore et cancellario
magnam laudem et honorem habuerunt. Hoc fuit in mense Madio, XV kaL Iunii;
deinde cum triumpho et honore atque victoria usque ad Tusculanum perrexit.
A. D. MCLXVIII, indictione XV, in mense Madio. Cum Romani audissent Civitatem
Veterem a cancellario Rainaldo captam atque Petrum Latrum et quod totam terram Romagnie
victoriose devastasset et ad Tusculanum pervenisset, cum quadraginta milibus hominum, inter
milites et pedites, super eum et Tusculanum devastandum venerunt. Predictus itaque Cancellarius
hoc cernens, quod Romani Tusculanum devastare cepissent, die lune post Pentecostem,
qui fuit IIIIor kal. Iunii, cum Romanis bellum magnum fecit, cui in bello Cristianus
cancellarius in auxilium venit, propter victoriosum imperatorem Fredericum famulum suum
exaltandum, illos Romanos rebelles vicerunt. De quo bello quatuor milia Romanorum
interfecta sunt, et quinque milia capta, et vulnerati multi. Reliquos vero usque ad Urbem
Romam in fugam converterunt.
A. D. MCLXVIII. Imperator Fredericus cum papa Pasquali venit Romam XI kal.
Augusti apud ecclesiam Sancti Petri Apostoli, quam fortissimam turribus meniisque munitam
invenit eamque cum Romanis viriliter pugnando cepit, menia, turres et porticus et burgus
[p. 42]
basilice Beati Petri usque ad Castellum Crescenti destruxit, et de Romanis gloriose triumphavit.
Post hec Transtiberini et maior pars Romanorum fidelitatem et precepta Imperatoris
dolose et fraudulenter iuravere. Die autem kal. Augusti Pasqualis papa in Beati Petri
basilica cum Imperatore ac copiosa Romanorum multitudine cum ingenti gloria celebravit. Sed
Oddo Fraiapane, qui Alexandrum papam contra voluntatem Imperatoris in cartularia manutenebat,
filii Petri Lei atque Corsi precepta et fidelitatem Imperatoris iurare noluerunt, imperator
Fridericus suum nuntium ad Pisanos direxit, rogans eos ut sibi velocissime cum VIII
galeis auxilium contra Romanos impenderent. Pisani vero, qui magnum stolum L galearum
et XXXV sagittariarum atque aliarum multarum navium, ac copiosam multitudinem virorum,
armorum et victualium magnificentissime ad honorem et servitium Imperatoris et ipsorum
Pisanorum faciendum, versus Romam, Puliam, Siciliam et Calabriam preparaverant, et dictus
navalis exercitus, intrante Augusto, iter movere ceperat, preceptis Imperatoris obedientes,
[p. 43]
velociter VIII galeas Romam cum duobus Consulibus, Teperto Dodonis et Bulgarino Anffossi
et sapientibus Marzucco et Rainerio Gaitani et quampluribus aliis miserunt Audiens Imperator;
quod Pisani citissime venissent, gaudio magno exultavit. Prenominate autem VIII
galee navigantes per Tiberim versus Romam, villas et ecclesias devastarunt, et una galea
de predictis cum Consulibus et sapientibus usque ad Romeam ripam prope pontem, cum
vexillis multis erectis aplicuit. Romani videntes hec, pre timore magno ad pedes Imperatoris
se proiecerunt, et omnia precepta et guerram facere Oddoni Fraiapane et suis sequacibus,
et fidelitatem iuraverunt, et CCCC obsides, quos Imperator antea habere non poterat, ei dederunt,
et L senatores ex precepto Augusti constituerunt. His gestis, Imperator octo galeas
cum gratiarum actione Pisas reverti iussit, et predictum navalem exercitum non venire
usque ad adventum suum faciendum Pisas imperavit. Et sic, XII kal. Septembris, cum
letitia redierunt Pisas.
A. D. MCLXVIII, indictione I, Pisani Consules, XVI kal. Decembris, miserunt legatos
Bulgarinum Anffossi Consulem cum duobus sapientibus Uguicione quondam Lanberti et Ildebrando
Banbone ad regem Sicilie, pro pace tenenda cum eo; qui pacem, sicut rex volebat,
minime facere voluerunt.
A. D. MCLXVIII, indictione prima. A temporibus antiquis non fuit visum tam deforme
tempus nec tanta abundantia aque, quale fuit a medio Septembris usque ad pridie idus
Novembris. Fuerunt enim eo tempore novem maxime aque inundationes Sarni fluminis,
que maiorem partem ville de Putignano, et arcus maximi pontis de Stagno destruxerunt,
et eius magnas morellas lapideas inclinare fecerunt. E converso, non fuit memoratum nec
visum tam arridum tempus et glaciale, tanta haeris serenitas et tam crudele frigus quale fuit
a pridie idus Novembris usque ad XVII kal. Februarii; quod tempus nubem Plaidum que est
idus Novembris, et nubem Retrogradi, que est VI kal. Decembris, et nubem Capitis Geminorum,
que est XI kal. Ianuarii, quas nubes filosophi evidenti ac probabili experimento pluviales
esse periberunt, eo anno fallaces constituit.
A. D. MCLXVIII, indictione prima, mense Ianuarii. Flumen Arni tam fortissime fuit
glaciatum, quod copiosa multitudo virorum ac mulierum desuper securissime comeabant, et
milites audacter super glaciem equitabant, et iuvenes ludos tabularum et scaccorum et certamina
magna. libere fecerunt; carri quoque fiducialiter transiebant, et quamplures homines
[p. 44]
a carraria Gonduli usque ad ecclesiam Beati Mathei Apostoli, desuper abierunt. Duravitque
glacies a VI idus Ianuarii usque ad XII dies. Eodem anno, die Sancti Melciadis, qui est
IIIIor idus Ianuarii, fuit per totam civitatem Pisanam et Kinticam maximus terremotus cum
mugito maximo et inaudito, de quo viri ac mulieres magnum timorem habuerunt.
A. D. MCLXVIII, indictione prima Aimericus Ierosolimitanorum rex, Sinibaldum, virum
prudentem, Pisanis civibus direxit, qui civitatem Pisanam ingressus est XII kal. Februarii.
Qui, ex parte regis, Pisanis, tamquam amicis precipuis, nuntiavit gloriosam victoriam, quam
ei Deus dedit de Alexandria, in quam Saraccone, maior princeps Nuretdini, cum multitudine
Saracenorum intraverat, contra voluntatem Meloni Babillonis ad eam manutenendam; in
cuius Alexandrine civitatis obsidione Pisani viriliter in auxilium iamdicti regis miserunt
Burgensem Consulem cum x galeis; et castella et varia menia machinasque circa ipsam
civitatem fecerunt, eamque super alias gentes fortius expugnaverunt. Alexandrini vero videntes
quod potentie regis resistere non poterant, se et civitatem ipsi regi mense Augusto reddiderunt,
Saraccone de civitate fugiente, et predicto regi pecuniam infinitam dederunt. Unde
Pisani magnam laudem per totam terram Egypti et Surie super omnes gentes habuere. Rex
autem Molene Babillonie magnam partem diricture, quam Pisani soliti erant in Alexandria et
Babillonia dare, Pisanis donavit. Preterea predictus rex multas possessiones et domos per
totam suam terram Pisanis pro iamdicto servitio largitus est. Quapropter, prenominatus
rex cum tota sua terra, Pisanos multum exorans, ut ipsi pro honore christiane fidei auxilium
Ierosolimitane civitatis, que est caput Christianitatis, impendant. Soldanus enim Persarum
et Nuritdinus, nec non Saraccone fremunt et minantur venire cum multitudine Saracenorum,
ac obsidere Ierosolimam urbem egregiam, Alexandriam ac Babillonem. Sin autem facere non
potuerunt, propter guerram quam habent, omnes qui Ierosolimam ire pro adiutorio et servitio
Dei voluerint, Pisanos ut in suis navibus transferant, modis omnibus flagitat. Pisani vero
auxilia, si pacem habere potuerint, promiserunt. Et sic ad imperatorem Fredericum et regem
Francorum atque regem Anglicorum predictus Sinibaldus legatus, ut predicte urbi subveniant,
profectus est.
A. D. MCLXVIII, indictione prima. Pisani cives XI galeas armaverunt, que iverunt in
Provinciam, et Bulgarinus Anffossi cum VIIII galeis pro capiendis Ianuensibus; et pro eisdem
dampnum inferendo, in Garbum navigavit, que VIIII nullum Ianuensium ceperunt, nec dampnum
eis intulerunt, quia eos non invenerunt. Undecim vero, que in Provincia navigarunt,
dampnum in havere et navibus usque ad Gradum Mergurii Ianuensibus fecerunt ibique se
separaverunt, VII ibidem remanentibus; quattuor vero alie ad fauces Addi, pro parandis
necessariis, iverunt. Ianuenses autem, hec audientes, repente xv galeas armaverunt, et usque
ad Gradum Mergurii navigaverunt; ibique VII predictas Pisanorum galeas in alto pelago
[p. 45]
infugaverunt, quibus nichil lesionis facere potuerunt. Ianuenses, considerantes quod nullum
detrimentum Pisanis facere potuissent, se ad terram quam citius contulerunt, et usque ad
Addi, noctu, caute navigaverunt, ibique IIIIor predictas Pisanorum galeas, hominibus in eis
dormientibus et nichil sentientibus, cum magno fremitu, nono kal. Madii ceperunt; et sic per
totam Provinciam usque Ianuam redierunt. Eodem vero anno, due Pisanorum galee super
Saonam navigaverunt; quas Pisanorum galeas due Saonensium galee bene armate cum alia
veniente de Ianua infugarunt, et unam galeam Pisanorum de iam dictis duabus velum collantem,
IIIIor kal. Sept., ceperunt, alia evasit.
A. D. MCLXVIIII, indictione prima. Lucenses Pisanis guerram idus Madii facere inceperunt,
sicut Ianuensibus sacramento promiserunt, et eodem die maiorem partem Cose igne
cremaverunt. Postea vero, XVII kal. Iunii, Lucenses bene parati militum, peditum et sagittariorum,
venerunt ad castrum dictum de Asciano, et castrum fortiter pugnaverunt. Pisani
autem, male ordinati et increduli, ad defendendum castrum properaverunt, et cum paucis
militibus et peditibus Lucenses in fugam converterunt, et ex eis multi ceciderunt, de quibus
aliquantuli militum et peditum capti fuerunt. Videntes Lucenses quod pauci eos infugassent,
ad bellum viriliter conversi Pisanos usque ad castrum et ultra in fugam converterunt et de
eis xx meliores milites. et maiores natu et XXXVIIII pedites ceperunt, et sic Lucenses cum
magno honore Lucam rediere. Post hec, XVI kal. Aug., Lucenses, XII de maioribus et fortioribus,
scilicet Lanbertum Maiorem, Sigerium Gualandi, Bulgarinum quondam Uguicionis
Beriti, Gerardum Barattulam filium Ugonis Hodierne, Bonaccursum quondam Marignani Alabarba,
Ugolinum filium Baldicionis Digrignati, Lanbertuccium nepotem Battepalee, atque
Ubertum quondam Sicerii Carbonis filium Bonaccursi de Via Maiore et Silvanum ac filium
Petri Altilie Ianuensium consulibus dedere, qui Ianuam pro captivis duxerunt et eos in custodia
retinuerunt. Unde Lucenses malam famam per totam Tusciam habuere, quia Pisanos
captos in aliam provinciam transmiserunt.
A. D. MCLXVIIII, indictione prima, in mense Iunii. Cum Phylippus cancellarius imperatoris
Frederici esset Luce, et Lucensium et Ianuensium consules rogaret ut ei ducatum
amore et fidelitate Imperatoris usque in Provinciam prestarent, et ut auxilium de hoc ei inpenderent
multis precibus flagitaret: timebat enim ire per partes Lonbardie, eo quod rebellis
facta erat Imperatori: quod facere recusaverunt propter amorem civitatum Lonbardie. Cancellarius
vero, de predictorum auxilio diffidens, a Pisanorum Consulibus suffragium dilectione
[p. 46]
Imperatoris postulavit; qui servitium honorifice facere promiserunt; et sic Pisas venit. Consules
quidem Pisani, VII galeas ad malam voluntatem Lucensium ac Ianuensium preparaverunt,
et Bargiachinus cancellarium cum centum viginti teutonicis inter dominos et fideles,
in predictis VII galeis, quibus iam dictus Bargiachinus preerat, gaudenter usque in Provinciam
ad locum dictum Frigioli honorice transportavit. Cancellarius itaque ingentes gratias Bargiachino et ceteris Pisanis referens, cum magno amore se a predictis Pisanis separavit, et
cum honore profectus est ad Imperatorem, predicte autem galee intrante Iulio cum gaudio
magno rediere.
A. D. MCLXVIIII, in mense Octubris. Pisani pro securitate et compagnia quam Ianuenses
cum Lucensibus fecerant, compagniam et securitatem firmaverunt cum illis de Vallechia
et Versiliensibus et maxima parte Garfaniensium, pro guerra facienda cum Lucensibus: et
Pisani cives debent eis dare libras v milia et expensam. Sequenti anno, Ugo de Montemagno
similiter compagniam cum Pisanis sacramento firmavit, et guerram Lucensibus facere
promisit, et Pisani debent ei dare libras CCCCC et expensam.
A. D. MCLXVIIII, indictione secunda. Aimericus rex Ierosolimitanorum, audiens quod
Saraccone cum magno exercitu ad capiendam Babillonem et Alexandriam veniret cum ingenti
exercitu, in quo Pisani cum galeis et quibusdam militibus et sagittariis honorifice interfuerunt,
mense Octubris, contra eum ivit; et Balbesem et Tenesem civitates ditissimas cepit,
ex quibus infinita spolia habuit. Rex autem, sciens quod Saraccone cum toto suo exercitu
Alexandriam intrasset, Ierosolimam reversus est.
A. D. MCLXVIIII. A temporibus Sodome et Gomorre non fuerunt tam miranda et
stupenda miracula, qualia evenerunt in insula Sicilie. Pridie namque nonas Februarii, vigilia
Sancte Agathe, Captania civitas a terremotu usque ad fundamenta subversa est, et non
remansit ex ea nec masculus nec femina. Lintini inter duos montes repente clausa est, et
quedam pars Saracose civitatis predicto terremotu periit, et a predicta Captania usque ad
Plassa, XI inter civitates et castella et villas, cum multis hominibus in via et agro oppressis
a iam dicto terremotu perierunt. Et Farum de Messana xx palmis funditus siccatum est.
Postea vero cum fortuna in locum suum reversum est.
[p. 47]
A. D. MCLXVIIII, indictione secunda. Tancredus Vicecomes castrum de Agnano, pecunia
a Lucensibus sibi conventa, scelleratissime Lucensibus ipso die kal. Marthii tradidit,
et eos intromisit. Pisani vero, hec audientes, dolore magno commoti, secundo die, qui fuit
dominicus dies carnelevaris, ad castrum iverunt; et, pugnando castrum et muros iam destruendo,
Lucenses cum maximo exercitu militum peditum et sagittariorum cum magno impetu
in Pisanos irruerunt, et pugnando eos de monte expulerunt et usque ad silicem dictam de
Mesano, Pisanos in fugam converterunt, et XVII milites Pisanorum et XXVII pedites ceperunt.
Pisani vero de Lucensibus XI milites et XV pedites prendiderunt.
A. D. MCLXX, indictione secunda. Pisani pro dolore et superbia Lucensium et facto
Tancredi proditoris de castro de Agnano, duos magnos exercitus militum, peditum et sagittariorum,
fecerunt; unum in Versilia ad obsidionem castri de Corvaria, in quo exercitu fuerunt
Pisani milites centum de melioribus et pedites atque edificatores, nec non copiosa multitudo
Versiliensium et Garfaniensium, cum capitaneis eorum; cui exercitui Guido de Mercato, Pisanorum
Consul, prefuit, omnesque ad expensam Pisani Comunis, ad iamdictam obsidionem
steterunt per unum mensem cum manganis et edificiis. Lucenses autem, audientes quod
castrum de Corvaria se defendere non poterat, cum exercitu magno, nono kal. Madii, in auxilium
dicti castri profecti sunt, et per triduum bellum cum exercitu Pisanorum facere recusaverunt.
Interea Pisani, hec audientes, cum alio prenominato exercitu et cum comite Ildebrandino
ad obsidionem castelli de Agnano VII kal. Madii iverunt, et cum manganis in circuitu
obsederunt. Lucenses vero, videntes quod predicta castra a Pisanis defendere non
poterant, pacem per triduum cum religiosis personis, videlicet episcopo de Castello, priore
Sancti Frigiani de Luca, et domino Hospitalis de Trepascio quos secum duxerant ad
dictum castrum de Corvaria, fraudulenter et dolose petierunt; et sic Consul Lucensium cum
Consule Ianuensium et predictus Consul Pisanorum, cum duobus sapientibus per civitatem,
pacem, sicut ordinata erat, iuraverunt. Quam pacem postea minime Lucenses ac Ianuenses
facere voluerunt.
[p. 48]
A. D. MCLXX, indictione secunda, VI kal. Iulii. Miserunt Pisani Consules Gerardum
Cortevekie Consulem legatum ad Regem Sicilie in una galea cum duobus sapientibus, scilicet
Gerardo Barattule et Guidone Galli pro pace facienda: quos Rex Sicilie cum honore
magno recepit, et pacem honorifice cum eis perpetuo firmavit.
A. D. MCLXXI, indictione III. Pisani consules miserunt Caronem Consulem et socium
cum una galea legatum in Sardineam, pro concordia facienda cum iudicibus et Sardis, cum
duobus sapientibus, Turchiarello legis doctore, et Guidone Barbette. Qui cum devenissent
ad Plumbinum, videntes unam galeam Ianuensium ducentem navem Pisanorum quam ceperant,
in eam viriliter pro eorum nave defendenda et pro bello cum eo faciendo, impetum
fecerunt. Ianuenses vero, cum alias duas galeas ad insidias caute posuissent, predictam Consulis
galeam usque ad Ilbam infugaverunt, eamque ibi tertio kal. Iunii cum predicto Consule
et Turchiarello et Tomasio quondam Uberti Sigerii et aliis, ceperunt.
A. D. MCLXXI, Bulgarinus Anffossi et Morellus Guido Fornarii et Ugo Laggii cum
IIIIor galeis super Ianuenses in Sardineam navigaverunt et decem Ianuensium naves ceperunt,
de quibus V naves vigilia Sancti Iohannis Baptiste igne cremaverunt, et alias V mercibus
honeratas Pisas duxerunt.
A. D. MCLXXI, ind. III. A temporibus Dathan et Abiron, et Sodome et Gomorre, non
fuerunt tam miranda et stupenda prodigia, qualia evenerunt in terra Ierosolimitana. Civitas
Tripuli, cum magna ecclesia dedicata ad honorem Beate Virginis Marie, cum toto populo;
[p. 49]
et medietas civitatis Antiochie, cum ecclesia Beati Petri Apostoli, in qua cathedra eius fuit, et
cum aliquantis villis et castellis predictarum civitatum, ipsa sollempnitate Sancti Petri (que est
tertio kal. Iulii) a terre motu subverse sunt. De quo terremotu XL milia hominum christianorum
et ultra perierunt, et bestie multe. Similiter eodem die Alap, Cesaria, Emma, civitates
magne Saracenorum, cum parte villarum et castrorum earum, et Uringa, castrum magnum,
a terremotu subverse sunt. De quo terremotu CC milia Saracenorum et ultra perierunt.
A. D. MCLXXI, in mense Septembris. Gallus Taliapagani et Sigerius Sismundini cum II galeis iverunt in Sardineam super Ianuenses.
Illis autem super Arboream navigantibus,
unam navem Ianuensium ceperunt, et duas alias; et sic Pisas redierunt. Eodem anno, indictione
IIIIor, in mense novembris, Henricus Giracecina et Bellomo et Corciolinus cum tribus
galeis in Sardineam super Ianuenses iverunt, et unam navem venientem de Ianua ceperunt,
et unam aliam Ianuensium et Lucensium venientem de Sicilia.
A. D. MCLXXI, indictione IIIIor, in mense Novembris, Pisanorum Consules, scilicet
Guittone Vicecomes, Sigerius Malpilii, Sigerius q. Ildebrandi Vicecomitis, Ardecasa, Vitalis
Gatte Blance, Pane et Porro, Ubertus quondam Sigerii Carbonis, Malpilius Archidiaconi,
Guinithellus quondam Sismundi fecerunt exercitum magnum militum, peditum et sagittariorum,
in quo exercitu fuerunt milites fere duo milia Qui exercitus de Pisana urbe super
castrum Lucensium et Ianuensium positum in litore maris prope Motronem, et ipsum castrum
dictum Motrone, XV kal. Decembris, egressus est, et ultra Caput Cavalli in litore maris
Pisani, papiliones et tentoria posuerunt. Lucenses vero, hec audientes, cum magno exercitu
militum, peditum et cum copiosa multitudine sagittariorum, pro predicto castro defendendo
et bello faciendo, ad turrem ligneam positam super viam dictam Reggiam venerunt. Que
turris satis fortissima et tutissima natura loci erat; et ab inde usque ad litus maris Lucenses
cum magno vigore castrametati sunt. Interea consules Florentini et alie religiose persone,
pro componenda pace et concordia inter utramque urbem facienda, se interposuerunt, et de ea
facienda per IIIIor dies tractaverunt. Sed Lucensibus de victoria confidentibus pax displicuit.
Pisani autem de pace non confidentes, se ad bellum preparaverunt, et in tres acies
[p. 50]
exercitum diviserunt; in prima acie fuerunt pedites omnes et sagittarii et milites octingenti,
et sex castella lignea fortissima quorum unumquodque quattuor curribus deferebatur; in
qua acie comes Ildebrandinus, miles signifer et capitaneus extitit, et Sigerius quondam
Uguicionelli Gualandi, miles probatissimus, similiter signifer fuit. In qua acie comesAlbertus
de Prata miles fortissimus interfuit. In secunda vero acie Ugo Belle, miles egregius, vexillifer
fuit: in qua fuerunt milites DCC, inter quos fuit comes Gerardus vir equestris et Rainerius
comes et Ugo comes et comes Tedicius de Bizerno et Uguicio et Tegrimus comites de
Cornino. In tertia quidem acie, Henricus Canis, miles strenuissimus, similiter vexillifer fuit:
in qua fuerunt milites D, inter quos fuit nobilis militia episcopi Vulterrani. Nunquam adhuc
Tuscie copie in unum neque maiores neque melioribus ducibus atque militibus convenerant.
Uno itaque concursu utreque acies Pisanorum et Lucensium ingenti contentione dimicaverunt.
Cumque dubia sorte utrique preliarentur, tandem virtute Dei, qui exaltat humiles et deponit
superbos, Pisani VI kal Decembris, qui fuit die Iovis, de Lucensibus et Ianuensibus gloriosam
meruerunt victoriam; illos vicerunt et in fugam usque ad predictam turrem ligneam converterunt,
de quibus fuerunt capti milites plus CCC, pedites ultra DCC, cum tribus consulibus.
Multi plures Lucenses capti fuissent, nisi se Pisanos magnis vocibus in prelio aclamassent.
Multi vulnerati, occisi quam plures; in paludibus perierunt multi; dextrarios amiserunt fere
M, inter ronsinos et mulos perdiderunt ultra M et insa multitudo asinorum a civibus
Pisanorum capta fuit. Vexilla, scuta, loricas et arma quam plura, papiliones, tentoria omnia
et castra et spolia omnia Lucensium victoriosi Pisani ceperunt. Nec dubium est ultimum
illum diem Lucane civitatis fuisse, si Pisani ad Lucenses devictos et infugatos capiendos
divertissent. Eodem vero die belli, Ianuenses cum una galea, videntes victoriam quam Pisani
habuerunt, cum magna tristitia abierunt. Altera vero die, predictam
turrem ligneam pre
[...] [Note:
. segue una lacuna di un fo. nel cod. P. che viene da noi sostituita benissimo col fo. 95 del. c. A
che traduce l'originale del Maragone ]
L'altro dì seguente e' Pisani preseno la dicta torre di
legno, et delle selve, et de paludi per tutto quel dì assai homini, arme, et cavalli cavorono, et
il terzo dì che fu alli 28 dì di novembre andorono e' Pisani al castello di Motrone con
mangani castelli di legno et gatti et prederii et quello circondonno et assediorno, et con
le predicte macchine per 4 giorni virilmente combaterno. El qual castello era in su la riva
del mare cinto di fossa intorno et quadrato, et per ciascheduno canto haveva una torre fortissima
et in nel mezzo del castello alta 60 cubiti o più la quale hornava tutto il castello et in
quello erano octanta combattitori, in fra li quali erano vinte balestre. Et avendolo combatuto
lungo tempo, et fortemente, et quelli di drento non potendosi più tenere, sapendo il muro
esser sotto dal gatto, et la torre rotta da manghani, finalmente alli 2 dì di dicembre si areseno
[p. 51]
à Pisani, i quali per tre dì lo guastorono, et destrusseno et spiagnorno fino a' fondamenti.
Li Genovesi, doppo la guerra predicta facta, venneno con cinque galere al detto castello,
et veduto la dextrussione di quello con duplicato adolor et tristitia si partirono. Et li Pisani
con trionpho ritornando à Pisa, in nel loro ritorno abrugiorno la torre di legno soprascritta.
Mai certamente da cento anni in qua fu visto né odito una guerra campestre tanto bene
ordinata qual fu quella che feceno e nobili pisani con li Luchesi. Né tal victoria fu vista né
odita, quale la sopraditta che e' billicosi Pisani et victoriosissimi de Luchesi, et de Genovesi
hebbeno. Et così con grande gaudio et laude alli 4 dì di dicembre ritornorno a Pisa, della
quale victoria, Signore non a noi, Signore, ma al nome tuo sia laude gloria et honore per
li infiniti secoli de' secoli. L'anno 1172 indictio 4. Doppo la gloriosissima victoria per
li Pisani contro li Luchesi apresso la via regia otenuta, la rocca di
Corvaria victoriosum bellum a Pisanis contra Lucenses apud Viam Regiam factum,
Rocche de Corvaria a nobilissimis et bellicosissimis Pisanis et a Versiliensibus et Vallechiensibus
et Garfaniensibus per VI menses cum magno vigore et districte obsesse sunt, ita quod
nulla victualia inimici eorum potentia intromittere poterant, ante enim VIII dies essent capte
vel reddite Pisanis. Lucenses vero et Ianuenses, scientes quod per suas vires ad arces succurre re
non poterant, consilium malignantium habuerunt, ut quod suis viribus agere nequieverunt,
pecunia et scellere et periurio illorum de Vallechia et Versilia et de Garfagnana contra
se ipsos et Pisanos scelleratissime adimpleverunt. Sed illa avaritia que captivavit Iudam,
captivavit illos iniquos proditores de Versilia et Vallechia: exceptis Gerardo de Vallechia
nobili milite, qui in fide stetit et Pisas cum uxore et filiis et familia venit habitare, P. Corso
et filiis Veltri, et quibusdam de Garfagnana. Recte quidem Versilienses dicti sunt, quasi
vertibiles: omnia enim vertunt et convertunt, et credunt pretio honesta fore. Huius autem
traditionis scelleris et periurii capitanei fuerunt: Ramundinus quondam Guilielmi de Garfagnana
iudex, Parente et Bonone cum filiis de Vallechia. Tale namque factum a seculo
non fuit auditum, quoniam ipsi qui vicerant suos inimicos, se victos victis inimicis reddiderunt.
Pisani autem qui ibi aderant, milites et pedites et sagittarii, cum edificatoribus, pridie
kal. Madii redierunt.
A. D. MCLXXII. Lucenses et Ianuenses pro dedecore et dolore quem habuerunt de
castro de Motrone funditus destructo a Pisanis, unam turrem in litore maris ad Viam dictam
Regiam mense Madii construere inceperunt. Lucenses et Ianuenses pro dolore castri de
Motrone, et victoria et triumpho quem Deus Pisanis dederat, magnum exercitum terra et
mari militum et peditum, magniloquis linguis per iniuriosa et alta verba, super Pisanos indixerunt,
Ianuenses enim a Barcellona usque in Lonbardiam auxilium petierunt et IIIIor milia
militum Lucensibus dare promiserunt, et Lucenses debebant habere similiter IIIIor milia, et
tot um Pisanum comitatum destruere, et castrum de Ripafracta obsidere cominabantur. Et
iam dicti Ianuenses navalem exercitum magnum facere fremuerunt, et totam maritimam Pisanorum
vastare vanis vocibus minati sunt, unde nichil fecerunt, et defecerunt ut psalmista
ait: " scrutantes scrutatione ". Lucenses vero et Ianuenses, omni predicto auxilio destituti, ad
[p. 52]
civitates demum Tuscie iverunt, exstimantes illas pecunia fore corrumpendas, et ab eis adiutorium
contra Pisanos petierunt. Comes itaque Guido et Senensium civitas et Pistorium, cum
Lucensibus et Ianuensibus, super Pisanos esse magnis securitatibus promiserunt, et Florentinos
in securitatem similiter receperunt. Sed Lucenses illos, propter securitates comitis Guidonis
que sibi adversabantur, dimiserunt. Pisani autem, hec considerantes, consilium habuerunt,
et cum Florentinis pacis fedus et compagniam conposuerunt, et guerram omnibus inimicis
Florentie, et Florentini omnibus inimicis similiter Pisanorum, usque ad XL annos, multis
pollicitationibus undique factis, firmaverunt. Et Pisani eis dederunt medietatem Lucane
monete, et duas domos super pontem Arni, et aliam domum in civitate, ad honorem et salvamentum
utriusque urbis; et ipsos Florentinos, sicut Pisanos, per mare portare et salvare.
Predicta autem pax et compagnia Pisanorum et Florentinorum composita fuit mense Iulii,
et sic Pisani eodem anno terram et totum comitatum et mare cum vigore tenuerunt.
A. D. MCLXXII, indictione IIIIor. Pisani tres galeas armaverunt, quarum gomites fuerunt
Guido Fornarii et Rubeus de Burgo et Ugo Laggius, que per districtum Ianuensium navigaverunt,
et multas naves minimas et magnas ceperunt, et quasdam ex his igne cremaverunt;
illis venientibus super Gradum, duas magnas naves prehendiderunt, unam combusserunt, aliam,
missis ibidem quibusdam marinariis, Pisas direxerunt. Et sic Pisas cum honore et quibusdam
Ianuensibus, predicta nave in alto pelago dimissa, redierunt.
A. D. MCLXXII. Indictione IIIIta. Nobiles viri de compagnia Deciauriera dicta, unam
galeam viriliter armaverunt, et prope Ianuam navigaverunt, et naviculam unam venientem de
Corsica ceperunt. Morantibus illis super Portum Dalfini, per quemdam bussum quem prehendiderunt,
Ianuensibus nuntiaverunt, dicentes se bellum cum una eorum galea melius et fortius,
quam ab eis armari potuissent, facere velle: sed Ianuensibus bellum displicuit. Navigantibus
illis super Ilbam, unam galeam Ianuensium bis infugaverunt, illis vero redeuntibus de partibus
Gaete, magnam predictam navem, quam predicte tres galee ceperant, invenerunt, et ei auxilium,
illa rogante, prebuerunt. Navigantibus illis super Porcos, due galee Ianuensium prope auroram
impetum super eos fecerunt, et cum eis viriliter pugnaverunt. Tandem, virtute Dei,
Pisani ipsa die Decollationis Sancti Iohannis Baptiste, que est tertio kal. Septembris, ipsos
[p. 53]
Ianuenses vicerunt, et unam galeam Ianuensium de iamdictis duabus galeis cum hominibus
prehendiderunt et navem ab eis cum magno vigore defenderunt; et sic Pisas ipso die kal.
Septembris cum honore redierunt.
A. D. MCLXXII, indictione V. Pisani tres galeas armaverunt, quarum capitanei et gomites
Gallus Taliapagani et Iacobus quondam Rambotti Cerini, et Alberigus Pasce Mosca
fuerunt; et usque in Sardineam navigaverunt, et duas naves Ianuensium super caput Albi
in alto pelago viderunt, unam de Callari et aliam venientem de Bugea, ad quas viriliter
iverunt, et eas fortiter pugnando prehendiderunt: que naves plus IIIIor milibus librarum
valuerunt. Et sic Pisas cum navibus et havere et L Ianuensibus, VIII kal. Novembris, redierunt.
A. D. MCLXXII, indictione V. Legati videlicet Albertus quondam Bulsi Consul, Burgundius
iuris prudentissimus atque Marcus comes, quos Pisani ad imperatorem Constantinopolitanum
mandaverant, quos Imperator cum magno honore recepit, et eis antiquum pactum
et conventum quod fuerat inter patrem ipsius et Pisanos complevit et firmavit; et Pisanos
quos de Constantinopoli expulerat, in Constantinopoli honorifice remeare fecit, et scalas
quas Pisani ibi habebant, in melius reformatas Pisanis restituit, et solemne totum quod per
XV annos tenuerat prefatis legatis in integrum restituit, quod sollempne erat bizantii D et
pallia duo per annum, et bizantii XL et pallium unum archiepiscopi per annum, qui fuerunt
inter omnes octo milia CCCC bizantii et pallia XLV, Pisas cum tribus legatis Imperatoris,
iuris sapientibus, Theodosio, et aliis duobus cum magno henore V idus Novembris redierunt.
Qui per annos tres et dies tres steterunt; et in publico parlamento Pisani pacem cum iam
fatis legatis Imperatoris Id ibus Decembris sequentes, die Sancte Lucie, iuraverunt et firmaverunt.
A. D. MCLXXII, mense januarii. Cristianus Maghentinus archiepiscopus, legatus in Italiam,
rogatu et suasione et precibus Lucensium et Ianuensium, de Alemania venit Ianuam
[p. 54]
et deinde venit Lucam. Postea tertio non as Februarii, venit Pisas, ibique magnifice receptus
est, deinde ad Burgum Sancti Genesii perrexit, convocatis et coadunatis ibidem Consulibus
Pisanorum et Florentie et Lucensium et Ianuensium, petiit ab eis ut totam discordiam
que inter eos erat in eum sine omni conditione ponerent, et captivos quos habebant ei darent.
Lucenses et Ianuenses in iamdictum legatum totam discordiam sine omni conditione posuerunt
et iuraverunt. Pisani vero de captivis ei sine conditione dandis, consilium postulaverunt,
et ipse XX dierum indutias pro consilio ei tribuit. Consilio habito a Pisanis de non dandis ei
captivis sine pace, iam fatus Cristianus in generali curia contentioneque Pisanos disbannivit
et diffidavit, et privilegia monete, et Sardinee insule et omnia previlegia Pisanorum cassavit,
sicut potuit. Interea homines de castro Sancti Miniati iuraverunt Florentinos et Pisanos
adiuvare et cum eis semper esse, salva fidelitate Imperatoris.
A. D. MCLXXIII, indictione V. Comes Ildebrandinus pro iniuria quam ei fecerat
Bernardus Stratume de pecoribus Garfaniensium sue fidantie custodieque commissis, magnum
exercitum pro eis recuperandis contra eum preparavit, et auxilia a Pisanis petiit, et Pisani
CXL milites cum sagittariis et edificatoribus honorifice in eius auxilium mense Iulii direxerunt,
et ad predicti Bernardi castrum tutissimum, dictum Cirisano, obsidendum cum toto exercitu
iverunt; et cum illud viriliter cum edificiis pugnarent, tandem ad deditionem comiti Ildebrandino
illud cogerunt; quod comes suscepit et tenuit.
A. D. MCLXXIII, indictione V. Considerante archiepiscopo Maghentino illud quod de
Pisanis et adversus eos statuerat, et malam famam, que per totam Italiam de se insonuerat,
Pisanos in generali parlamento a banno absolvit, et in omnem plenitudinem prioris status,
et nominatim monete et totius Sardinee et omnium privilegiorum Pisane civitatis et comitatus
V kal. Iulii restituit, et in suam gratiam et benivolentiam eos reconciliavit. Et sic Pisanorum
consules precepta eius de pace tenenda iuraverunt.
A. D. MCLXXIII. Iam fatus Cristianus archiepiscopus, ipso die kal. Iulii, venit Pisas,
et secundo die in magno Pisanorum parlamento cum consulibus Lucensium et Ianuensium
eorumque sapientibus interfuit, et Florentinorum consules cum eorum sapientibus in eodem
[p. 55]
conventu magnifice interfuerunt, quibus precepit ut pacem firmam inter se et eorum coadiutores
tenerent; si aliquam offensam inter se facerent, infra XL dies precepit emendari,
et illud idem Consules Pisanorum et Florentinorum, et Consules Lucensium et Ianuensium
in eodem parlamento preceperunt et firmaverunt et dictus Cristianus mille homines per
singulam civitatem pro pace firma tenenda iurare fecit, et duos
homines
[...] [Note:
. colmiamo la
lacuna del fo. 78 del cod. P col f. 99 del cod. 105 (A) ]per tener ferma la pace fece giurare et per
ciascuna città elesse dua homini, e quali giurorno tutte le discordie che infra le dette città diffinire, et lui per sua sententia
promisse terminare. Et per mantener ferma detta pace 100
soldati de migliori de Luchesi, e quali dicti Pisani tenevano in carcere prigioni, per comandamento
di detto Christiano, furono mandati a Fiorenza et e' Luchesi 25 cavalieri et 50 pedoni
de pisani, che loro havevano in carcere, per commissione di esso Christiano mandorono a Pistoia.
Fatti et finiti e sacramenti della detta pace, el predetto Christiano arcivescovo e' consoli
delle dette città con alcuni savi comandò che al borgo di S. Genesio si dovessero trovare per
componere la detta pace et udire la sua sententia. Et essendosi al detto borgo di S. Genesio
radunati et della pace tractando, Christiano arcivescovo fraudolentemente et con inganno,
sicondo che con e' Luchesi haveva cogitato, et di fare la pace et di rendere e prigioni et
di dar loro il castello di Santo Miniato, per molti danari haveva promisso. Gualfredo di Ildebrando
di Mele, consolo de Pisani, Sigieri Gualandi, Pietro di Albitone, Truffa già di Vernaccia,
Guidone di Marignano et il figlolo di Vernagallo et il figlolo di Buttaro, et Giovanni
di Donato consolo de Fiorentini cum quatro savi a dì 4 di ogosto fece prigioni, et con
catene di ferro li legò et li misse in carcere.
1173. L'anno 1173 indictio 5 e' Pisani, havendo inteso et sapendo tanta sceleratessa
et peccato contro di lor commesso per il detto Christiano, a gran dolore et ira commossi
grande exercito di Cavalieri fantaria et sagittari per recuperare e dicti sua cittadini feceno
et per defensione del loro contado, et di là dal Pontadera piantonno le trabacche et e' padiglioni.
Imperoché Christiano ancora lui haveva congregato grande exercito di cavalieri,
fanti et sagittari de Luchesi, Pistoresi.
Senensium et comitis Guidi pro devastanda Pisanorum terra preparaverat, et Florentini
cum exercitu suo similiter usque ad castellum dictum Florentinum venerunt, ibique castra
metati sunt. Interea dictus Cristianus ad castrum Vetrignanum, quod Comitis Gerardi erat,
equitavit et XVII kal. Septembris illud fortiter pugnando superavit et cepit, denique illud
igne combussit, et contra Florentinos illico equitare et bellum cum eis facere minabatur.
Pisani, hec audientes CCXXV milites in auxilium Florentinorum, cum duobus consulibus, scilicet
Benecto et Albitthello, miserunt, unde magnam letitiam Florentini habuerunt: auxilia
enim que expectabant et se habere dicebant, minime habere potuerunt. Cumque postea
[p. 56]
Cristianus cum Florentinis et Pisanis bellum facere dubitasset, Florentinorum consilio factum
est, ut Pisanorum exercitus de loco in quo erat secederet, et ad Lucensium terras devastandas
victricia vexilla converteret. Revertentibus Pisanis cum exercitu, Lucensium terras XV kal.
Sept. intraverunt, et ex utraque parte fluminis Sercli totam terram Lucensium ab Aquilata
usque ad Pontem Sancti Petri devastaverunt et igne cremaverunt, et bestias multas et spolia
inde abstraxerunt. Lucenses scientes dedecus quod passi erant et timentes de civitate, a
Cristiano se separaverunt, et quam citius Lucam redierunt, unde Cristianus magnum dolorem
habuit. Pisani vero, hoc audientes, se ad bellum preparaverunt, et in duas acies exercitum
diviserunt. In prima acie militum Marzuccus Gaitani vexillifer fuit, et Bernardus filius Bonaccursi
de Buriano. In secunda Albertus Bulsi signifer fuit, et sic usque ad Pontem Fiessi
insultum fecerunt, et super ipsum pontem bellum cum Lucensibus XIIII kal. Septembris fecerunt,
et illos pugnando vicerunt, et ex eis IIIIor milites et VIII pedites ceperunt, et multi in
flumine Auseris fugientes se iactaverunt, et quidam ex ipsis ibidem perierunt, et sic Pisas
cum triumpho alia die redierunt. Cristianus archiepiscopus et Lucenses, pro honore et victoria
quam Deus dedit Pisanis, miserunt comitem Guidonem cum Lucensium consule et CC militibus
ad devastandam Rapidam et Pontem Here. Illustres et nobiles milites Opithingi cum Vicariensibus
et aliis de Calcinaria fuerunt obviam eis, et cum eis bellum fecerunt, et gratia Dei,
V kal. Septembris, illos vicerunt, et usque ad castrum Montis Calvuli eos infugaverunt, de
quibus ex utraque parte vulnerati et occisi quam plures fuerunt, et dextrarii multi occisi
et vulnerati, et unum militem de Lucensibus ceperunt, et quidam alius Lucensis miles in
flumine Arni necatus fuit.
A. D. MCLXXIII, indictione V. Capitanei de Garfagnana, coadiutores Pisanorum, ordinaverunt
cum filiis Ubaldi de dando castro dicto Monte Gravente et Bozano Pisanis; et
de tradenda eis et danda eis turre lignea edificata ad viam dictam Regiam, multa pecunia
dictis Ubaldi filiis promissa et conventa magnis securitatibus, quod cum in dictum Montem
Gravente et Bozanum voluntate predictorum filiorum Ubaldi intrassent, prefati Garfaniensium
capitanei pro Pisanis, ut in eorum auxilium venirent, et iam dicta castella et turrem
de mari acciperent, sicut excogitaverant, mandaverunt. Pisani, hec audientes et scientes,
quam citius cum militibus, peditibus et sagittariis ad turrem de mari XVI kal. Octubris,
equitaverunt. Consilio enim eorum hoc agebatur, et dictam turrem et alia menia fortiter
pugnaverunt; non enim illam habere potuerunt ut excogitaverant. Cumque Lucenses hec
audissent, et consilium totum iam percepissent, cum magno exercitu militum, peditum et sagittariorum
pro predicta turre succurrenda iverunt; et ibidem infra menia castri turris dicte,
et etiam ultra fossatum, bellum magnum Pisani cum eis inceperunt, una galea Ianuensium
ibi existente et eis auxiliante, et fere per totum diem donec Pisani pugnare voluerunt, certamen
et campum viriliter tenuerunt, et cum volebant, egregie certabant. Cuius belli Henricus
[p. 57]
Canis, Marzuccus Gaetani et Albertus Bulsi, nobiles cives Pisani, vexilliferi fuerunt; de quo
bello VII Lucensium milites capti fuerunt, et duo interfecti, et dext rarii XX capti, et ab utraque
parte occisi quam plures et vulnerati; de Pisanis autem milites tres capti fuerunt. Eodem
die, Pisani cum laude Pisas redierunt. Altera vero die, incole predictorum castrorum et
consortes, nominata castella Lucensibus re ddiderunt, et illi Monte Gravente igne cremaverunt,
et Bozanum retinuerunt.
A. D. MCLXXIII. Ianuenses occulte cum octo galeis et manganis iverunt in Planosam,
et obsederunt castrum de Planosa, et cum illud cum predictis meniis oppugnarent et capere
per vim non valentes, tandem incole timentes devastatione m terre, pro honore Ianuensium,
se Ianuensibus XVI kal. octubris reddiderunt, qui eis magnis securitatibus promiserunt nullum
dapnum nec in personis nec in havere facere: qui minime observaverunt, immo castrum
usque ad fundamenta dexstruxerunt.
A. D. MCLXXIII, mense Octubris. Pisani tres galeas armaverunt et per insula s Corsice
et Sardinee navigaverunt, et duas naviculas Ianuensium ceperunt. Ianuenses, hec audientes,
V galeas armaverunt, et post predictas Pisanorum galeas navigaverunt, et eas in portu Sancte
Lucie nocte invenerunt. Pisani vero putantes plures galeas esse, relictis galeis, in terr a satis
vilissime fugierunt, quas galeas Ianuenses ceperunt, et sic cum triumpho Ianuam redierunt.
A. D. MCLXXIII. Indictione VI, mense Decembris. Cristianus cancellarius, cum magno
exercitu militum et peditum et sagittariorum Senensium et comitis Gu idi, ad devastandam
terram comitis Ildebrandini perrexit, et duo ipsius castella cepit. Quod Pisani audientes,
citissime CL milites cum sagittariis preparaverunt, et in eius auxilium viriliter direxerunt.
Predictus Cancellarius, sciens Ildebrandinum comitem satis habundanter ad pugna m prepara tum,
pugnam facere recusavit, et cum toto exercitu suo exivit de terra dicti comitis, et in
districtu urbis Rome profectus est: unde Pisani magnam laudem habuerunt.
A. D. MCLXXIII, mense Decembri. Filii Veltri et Iafferrus fecerunt pacem et securitatem
cum Lucensibus et iuraverunt facere guerram Pisanis cum tota eorum fortia, multa
pecunia eis a Lucensibus promissa; et Lucenses iuraverunt eis destruere roccas de Corvaria.
Lucenses vero, cum predictas roccas destruere cepissent, Curradus dic tus Iamferri et filius,
cum quibusdam suis fidelibus, satis ingeniose satis caute turrem novam predictarum roccarum
Non is Ianuarii recuperavit, et intravit expulsis inde Lucensibus. Pisani hec audientes, cum
una galea et buthis iam dictam roccam cum edificatoribus eam succurrerunt, et eam variis
machinis munierunt, et sic eam viriliter tenuerunt, unde Lucenses magnum dolorem habuerunt.
A. D. MCLXXIIII. In consulatu Ruberti quondam Petri Pagani, et Gaitani Burgundionis
et sociorum, novem galee, pro guardia facienda, nove facte fuere, et in eorumdem
consulatu quidam ex nobilibus Pisanorum civibus galeas super Ianuenses viriliter armaverunt;
[p. 58]
et VI magnas naves Ianuensium sine aliis minutis prendiderunt cum maximo havere.
Eodem anno, dicti Consules comitem Gerardum et magistrum Rubertum, sapientes viros,
legatos ad imperatorem Fredericum direxerunt, pro iniuria, quam Cristianus archiepiscopus
Pisanis intulerat, et timentes ne aliquod contrarium de pisano populo, a b ipso archiepiscopo
vel alio imperatori nuntiatum fuisset. Quos Imperator magnifice recepit, et ad propria
cum gaudio et sua bona voluntate remisit. Eodem anno, iam fati Consules, VI idus
Iulii, miserunt Tepertum Dodonis virum probum, legatum in una galea ad regem Maiorice
pro facienda pace cum eo. Rex vero, quia hanc legationem desiderabat, honorifice eum
cum suis recepit, et pacem ad eius et Pisanorum voluntate m fecit, et eo per Provinciam revertente,
magnas iniurias Ianuensibus intulit naves eorum capiendo, et in profundum maris
demergendo, et sic Pisas cum laude, XVII kal. Septembris, reversus est.
A. D. MCLXXIIII. Cristianus, cancellarius imperatoris Frederici, qui multa mala Tuscis
intulit, a kal. Aprilis usque ad medium mensem Octubris, Anconensium civitatem cum magno
exercitu militum et peditum, et quadraginta galeis Veneticorum, obsedit; in qua legatus
imperatoris Constantinopolitani cum multa pecunia pro eius auxilio erat; et ad tanta m
penuriam civitatem coegit, ut canes et gattas et coria mortuorum animalium comederent.
Considerato predicto legato Constantinopolitani imperatoris Anconenses civitatem defendere
non posse, de civitate egressus est, et magnum exercitum quam citius preparavit, et dictum
cancellarium ab obsidione expulit.
A. D. MCLXXIIII, indictione VI, V idus Augusti. Campanilis Sancte Marie rotundus
fundatus est. Sequenti anno, factus gradus unus in circuitu.
A. D. MCLXXIIII. Magna fames per totum annum et plus fuit et grandis penuria.
[p. 59]
Vendebatur sextarium grani a sex sol. usque in octo et in XVIII, sextarium milii a solido in
VII et in XII, fabarum a solidis IIIIor usque in VI et in X, sextarium pesorum a sol. V usque
in VIII, ordeum a sol. IIIIor usque in X, sagina a triginta duobus denariis usque in IIIIor et
VIII solidos, spelda sol. IIIIor, ciceri a sol. IIIIor usque in VIII, castanee a sol. VI usque in
XII, barilis vini a quattuor sol. usque in VIII et in XV, libra olei a sol. III usque in V, libra
mellis a sol. III usque in XI, libra argenti lib. VII, miliarium variorum lib. XLV, parium pellium
variorum libr. VII et XII; parium pellium coniculorum sol. LX et C. Canna scherlatti libras
V et in VIII, libr. piperis sol. II, libr. cere den. XVI: et sic per ordinem suo genere queque
alia vendebantur.
A. D. MCLXXV, indictione VII. In consulatu Cerini iudicis, et Amithi Vicecomitis
et sociorum, facta est pax et securitas cum comite Machari o et filiis eius, et cum illis de
Sancto Miniato; et Pisani et Florentini homines Sancti Miniati, qui erant dispersi in castrum
Sancti Miniati honorifice restituerunt. Unde Lucenses magnam habuerunt tristitiam. Eodem
anno, Tepertus de Glacia, magna progenie ortus et Pisanus civis, instigatu diaboli, pridie
kal. Aprilis, laqueo se suspendit.
A. D. MCLXXV, indictione VII. Supradicti Consules, mense Madii, miserunt duas galeas
in Sardineam cum duobus Consulibus, Pane et Porro videlicet et Carone, et sapientibus
pro ea recuperanda, quia Ianuenses partem Sardinee invaserant, et eam recuperaverunt. Iudices
omnes et Sardi pacem cum Pisanis fecerunt, et omnia precepta Pisanorum Consulum, et
omnia deveta a Pisanis Consulibus facta et inposita, et Pisanos sanos naufragosque salvare,
sacrosanctis evangeliis firma tenere et observare iuraverunt. Hec audientes, Ianuenses sex
galeas armaverunt, et usque in Sardineam supra Bosam navigaverunt, et Pisanorum galeas
predictas revertentes, in fugam converterunt; et unam ex eis in mari cum hominibus XVII
kal. Iulii, die Sancti Viti, cepere. Alia vero cum iam dictis Consulibus et sapientibus Pisas
rediit. Parum autem antea, Ianuenses cum VI galeis unam magnam navem novam quam
Pisani in Gaulo, sub fidantia marchionis, fecerant, cum eodem marchione, rupto fidantie
federe, cremaverunt.
Eodem anno, Romanorum legati, X kal. Septembris, Pisas venerunt pro confirmanda
pace cum Pisanis; quam comesGerardus et Ugo Rolandi iudex, legati Pisanorum, cum
eis amicali conventione composuerant, et sic pax firmata est.
A. D. MCLXXV. Due Pisanorum galee, mediante Madio, navigaverunt in Provinciam,
[p. 60]
et duas naves magnas, unam de Alexandria et aliam de Septi venientes cepere, et alias
quam pluras naviculas prendiderunt. Item eodem tempore, alie tres Pisanorum galee in
Provinciam iverunt, et multa mala Ianuensibus intulerunt, et unam navem de Septi venientem
ceperunt, Ianuensibus ad terra m fugientibus, cuius navis havere plus tribus milibus libr.
valuit; et sic Pisas cum navibus et havere, mense Iunii, rediere. Item in mense Iunio alia
quedam Pisanorum galea navigavit in Provincia, et unum magnum galeotum venientem de
Sancto Egidio, multis et magnis pannis et caris honeratum cepit.
A. D. MCLXXV. Quedam Pisanorum piratarum galea, que dicebatur fuisse Gerardi
Marcusci, et transf retavit in Provinciam. Marsilienses cum quibusdam Ianuensibus, qui in
Marsilia causa negotiandi erant, scientes de predicta galea, illico duas galeas armaverunt,
eamque in fugam converterunt, et sic ipsam, cum non posset de manu eorum evadere, in alto
pelago, die decollationis Sancti Iohannis Baptiste, ceperunt.
A. D. MCLXXV. Rex Guilielmus Sicilie misit exercitum magnum in Egiptum super
Alexandriam, in principio Iulii, qui exercitus fuit CL galearum et L dermon um pro equis
portandis, ubi fuerunt milites mille, et multi sagittarii et multi balisterii et multa edificia;
qui cum applicuerunt ad portum Alexandrie in eodem portu invenerunt unam navem Pisanorum
venientem de Venetia, quam pren diderunt.
2. ANNALES PISANI (Continuazione volgare)
[p. 61]
1175. Genovesi venneno di notte contro di loro, et preseno la galera di Vitello in nel
mese di giugnio, et l'altra galera se ne tornò a Pisa. Item Marabotto con dua galere ando
in Provenza, et essendo giunto supra Miglia trovo una galera de Genovesi et la preseno, ma
li homini che erano in la città vedendo questo, tanto e' cavalieri quanto e' pedoni, montando
sopra dua loro galere difeseno et liberonno la nave, preseno la galera de Marabbotto del mese
di luglio, et l'altro ritornò à Pisa.
1176. Fatte queste cose, l'anno del Signor 1176 nel mese di luglio e' legati dePisani
Marzucco console, el conte Gheraldo, Hormanno Paganelli, Gherardo Bulgarelli et Alcherio
Anfossi ritornonno allo Impera. con la risposta della pace, sì come l'Impera. li haveva
comandato insieme con li altri legati delle altre città, et l'Impera. comando loro che giurasseno
di far la pace, sicondo che sua maiestà li comanderebbe. Et e' legati giurorno
alla voluntà dello Impera. Et l'Impera. comandò loro che tenissino pace et tregua infino
alla Nattività del Nostro Signore, et se si facessino alcuna offensione in ispazio di questo
tempo, promisseno infra di loro emendarla et chiascuna città facesse mille giuramenti della
pace, et così ritornonno e' legati et feceno fare mille giuramenti per ogni Città, et similmente
la tregua che havevano fatto di mantener ferma giurorno.
[p. 61]
1176. Dopo queste cose l'anno del Signor 1176, indictio 9: e' legati de Pisani: Marzuccho
console, et Alcherio, et Gaetano console eletti, et Gherardo Bulgarelli, ritornorono al'Impera.
per udire la sententia della pace et Guido figlolo di Itta Potestà de Luchesi con li homini
sapienti, et e' legati de Genovesi similmente. Et l'Impera., con consiglio de sua Principi, la
sentenzia della pace ridutta in scriptis dette, et quella fece publicamente leggere dinanzi
a' Principi appresso Roccha nova in Lombardia a dì 6 di novembre el dì di Santo Lunardo
confessore, et così fermamente comandò che tutte quelle cose che era scripte fermamente tenesser et in tutto le obedisseno.
1177. L'anno del nostro Signore Iesu Christo a tutti e' popoli fedeli et chattolici Christiani
habbiamo ordinato che si facci noto l'affezione della Carità quello che infra il santissimo
Papa Alexandro Apostolico et il serenissimo Imperatore appresso la città di Venetia fu fatto.
1178. Quando Papa Alexandro fece pace con lo Impera. - L'anno della Incarnatione
del Signor 1178 alli 23 di luglio Indictione 10 in sabato, e' cittadini venetiani con sei loro
galere bene armate, et molti altri navilj condusseno l'Impera. prefato dalla città di Cioggia
in fino à San Niccolò che è rimpetto a Venetia discosto dua miglia, et l'altro giorno sequente
ciò è la domenica lo condusseno in Venetia, dove papa Alexandro con il patriarcha di quella
città et il patriarcha di Aquileia, et tutti e sua Cardinali, et molti Arcivescovi et Vescovi, et
grandissima copia di clerici et laici el detto Impera. con grandissima processione ricevenno
honorificamente in su la piazza di Santo Marcho. Et essendo già pervenuto d. Imperatore à
ditta chiesa, il d. Apostolico in chatreda sua sedendo, alla porta exspectandolo, in questo
nuovo lo riceve, l'ho Imperatore inchinandosi alli piedi sua, li fece la debita reverenzia
come a Padre sperituale, et al'hora lo Apostolico piglandolo per mano lo riceve al bacio
della pace, et tenendolo così per mano, lo meno in la chiesa di San Marcho con tutta la multitudine
de clerici sopra ditta, rendendo gran laude a Dio, et il te Deo laudamus con subilatione
di voce cantando, et essendo già pervenuti fino al altare, crescendo la multitudine de clerici
et de laici, et grandissimo caldo per la strectura facendo, l'uno et l'altro, benché con gran fatica,
escirono di chiesa, et lo Apostolico al palazzo del patriarcha che è di là di Rialto, et l'ho
[Imperatore] al palazzo del Duca di Venetia, che è appresso alla suprascripta Chiesa
di San Marcho si ripossonno. L'altro dì di poi, cioè el dì della festa di San Iac. et
San Christofano el prefato papa Alexandro a buona hora, con li sua Cardinali, et copia
di clerici venne alla chiesa di San Marco per cantare lì messa pontificale, al quale el
prefato Impera. fattosi innanzi tenne la staffa del suo cavallo, et allegramente lo ricevé et
al'hora el Papa, scieso da cavallo, prese l'Impera. per mano, et insieme venneno allo Altare,
et cantando la messa il Prefato sommo Pastore, lo Impera. al offertorio li dette libra una
d'oro. Fu tanta grande la multitudine de clerici et laici et delle gentil donne, et altre
persone che funno in detta chiesa che, benché la chiesa sia grande, appena li poté caper
stando ancora strectissimo l'uno con l'altro. Et venendo di proximo la festa di San Piero
[p. 62]
in vinculaE che in lunedì in Kalende agosto, I'Imperatore con gran copia di clerici et laici
Principi et Magnati, al predicto palazzo dello apostolico di là da Rialto pervenendo, con
più consiglieri di qua et di là precedenti, et grandissimo populo in d. palazo longo tempo aspettante,
finalmente e' prefati Principi insieme convenneno, et in una grandissima sala di d.
Palazzo lo Apostolico et Imperatore a lato sedenno, alhora el primo di tutti, Monsignor Goglielmo,
cardinal di Pavia episcopo di Porto homo di grandissima autorità, levandosi in piedi
così cominciò a parlare: Dilectissimi fratelli, odite, questo è 'l dì che ha fatto el Signore,
exultiamo et rallegramoci in esso, imperoché hoggi si fa gloria in eccelsis a Dio, et in terra
la pace alli homini della buona volontà di comune concordia è reformata, imperò che il capo
di quel corpo dal braccio infra di sé, per tutti e peccati dissidendo per la gratia dello
spirito santo, et la sua virtù chooperante à vera concordia et mutua diletione sono ritornati,
adcioché quello che l'hinimico del genere humano, per fraude et invidia consueta, in nel
quor de Principi quasi haveva misso, per virtù dello spirito santo sia al tutto gittato Onde,
fratelli mia, Idio da noi con tutte le forze debbe esser laudato in nel seculo de secoli
omnino benedicto. Et per questo patientemente odite quelle cose che si ànno da far qui
diligentemente attendete.
Cominciato adunque così il parlar, et le sante et religiose parole da assai prudenti homini
udite, il conte Henrico de Dei, comandandonelo lo Impera., giurò ad Sancta Dei evangelia,
et per la Croce et per le Reliquie che quinde erano presente che il d. Impera. Federico
più non riterrebbe né permetterebbe che si ritenesse lo scisma in nella chiesa di Dio. Et il
predicto papa Alexandro et li sua successori per cattolico sempre terrebbe, et devotamente li obedirebbe
sì come li antiqui sua antecessori cattolici alli antecessori Apostolici obedirno. Et
tutto quello che infra loro, per consiglio et concordia de loro Principi sarà disposto et ordinato
et scripto e in carta sarà fermo stabile, et sempre si manterrà. Et tutte le possessione
delle chiese di lì a tre mesi farà restituire. Et di quivi fino a 15 anni prox. pace al Re
Cicilia conserverà, et tregua à Lombardi per sei anni terrà, et tutto questo medesimo farà
giurar la Signora Imperatrice, et il suo figlolo Henrico Re et tutti e' sua Principi che in essa carta
erano scripti. Consequentemente etiam tutto questo per sé, et tutta la lor forza observare
similmente giurorno lo Arcivescovo di Maieburgo, et Filippo, arcivescovo di Treviri, et Christiano,
arcivescovo maguntino, et lo Eletto de Guarmais et Gottifredo cancillieri, et il
protonotaro similmente. Etiam giurar dovevano tutti li altri Principi dello Impera., i quali
in nella predicta carta, che infra loro era stata concordata, erano scritti. Finiti adunque giuramenti
predicti, il prefato papa Alexandro subbito dinanzi a tutti disse infinite laude allo omnipotente
Iddio: fratelli carissimi, dobbiamo riferire che lui sia degnato inspirare al difensor
della chiesa sua santa al seno di essa chiesa debbi ritornare. Et quello che per subgestione
delli scismatici haveva manchato, per evangelia insinuazione et revelazione dello spirito santo,
del tutto ha dismisso. Onde perché Idio per questo in nelle sue sante braccia lui ha benignamente
riceuto, et alla defensione della sua chiesa santa restituito, Noi esso come figlolo
nostro carissimo da qui innanzi con le apostolice braccia abbracciamo, et lui insieme parimenti,
et la Imperatrice sua consorte et il loro figlolo Henrico Re come cattolici figloli carissimi
riteniamo, et sempre tenere con affettuosa dilezione fermiamo, et per questo comandiamo
et comoniamo che voi et tutti li Christiani da qui innanzi come acatolici et della santa
Chiesa figloli devotissimamente obediate. Et doppo queste cose in continenti in presentia di
tutti quelli ivi astanti, sì come era stato ordinato, lo arcivescovo Salernitano et Roggieri
Conte, legati del re di Cicilia, giurorno ad s. D. e. sopra la Croce et reliquie che il Re di
[p. 63]
Cicilia li haveva comandato, così sopra l'anima sua di giurar et di poi che ne lo comando
ne lo nuoco et vieto che esso Re per sé et tutta la forza sua da quinde insino a 15 anni
pace ferma terrebbe, et conserverebbe nella persona, et beni allo Imperatore Federigo, et
a tutti e sua, et così observerebbe el d. Re, come è ditto et giurorno. Fatto questo giuramento,
di continuo nove homini lombardi nobili et electi giurorno ad s. d. e. che alla Croce
et reliquie che di quinde infino a 6 anni più proxim. tregua ferma per sé et per li sua lombardi
al S. Impera. Federigo et a tutti e sua nelle persone et haver terrebeno, et a tutti li
altri lombardi le cose che in nella predicta carta et convenzione erano scripte da quinde
infine a 40 dì similmente faranno rectamente
, presenti e legati de Pisani, cioè Lamberto Cigolo, alhora console, et Henrico
Cane, e quali honorificamente furon riceuti dallo suprascripto Impera. et da tutta la sua Corte con
grande amore, et andonno insino a Venezia con lo Impera. a vedere e odire le soprascripte cose.
1177. L' anno 1177 fu cominciato il grande fondaco al porto del Magnale et la Chiesa
apresso di quello.
1177 sett. L'anno 1177 indict XI, da calende settembre insino a calende giugno del
anno sequente, fu gran fame in Toscana, et in Lombardia, adeo che nella città di Pisa lo
staio de grano si vendeva da soldi 7 insinno in vinti, lo staio delle fave et del miglio da
soldi 6 insino a soldi 14, lo staio del orzo da soldi 4 insino in soldi 15, il barile del vino
soldi 25 et tutti li legumi erano cari con tutte le altre mercimonie. item nella città di
Firenze si vendeva lo staio del frumento soldi 30 et tucti li legumi erano cari. In Lombardia,
cioè in Pavia, si vendeva lo staio del grano soldi cento.
1178 gennaio. L'anno del Signor 1178, indictio XI, in nel mese di gennaio in nella settimana
di San Melchiade papa, fu il fiume di Arno così fortemente agiaciato che li homini
et le donne andavano et ritornavano sicuramente sopra di quello.
1178 gennaio. L'anno del Signore 1178, indictio XI, a dì 26 di gennaio entrò lo Impera.
Federigo in nella città di Pisa per la porta Calcesana et fu magnificamente riceuto da Pisani,
et lo Arcivescovo Ubaldo con tutti li cherici et laici, et con 50 croce di argento et
vexilli dalla chiesa di San Niccolò insino alla chiesa di Santa Maria honorificamente fu
ritenuto con grande honor, et alla chiesa di Santa Maria in nel pretorio et in nella
corte del arcivescovo dette a Pisani la sua gratia et bona voluntà su tutte le altre città , et
perché perfectamente lo havevano riceuto et tennelo per sette giorni et per molti altri
servitii, che da Pisani a lui et a sua antecessori erano stati fatti, disse lo Impera tutti i privilegi
et tutte le donazioni da me fatte, et da mia antecessori, dono et confermo et conrogoro
à Pisani, et dico che nessuno scripto, nessuno privilegio, nessuno ditto contro
queste cose possino nocere, et così di Pisa in kalende frebaro si partì con grande honor
et gran doni andando in Lombardia.
[p. 64]
1178 febbr. 13. L'anno del Sig. 1178 indictio XI, alli 13 di febraio, l'imperatore Federigo
entrò in Genova, et con grande honor de clerici et laici fu riceuto con 20 croce di
argento, la imperatrice Beatrice sua consorte era entrata un dì inanzi. Imperoché el suo
figlolo l'altro venne da Gavi, el quale debbe esser fatto Imperator. Doppo l'entrata dello
Impera. e Genovesi chiusero le porte della città, et non volseno lassar entrar li marchesi,
et lombardi con esso, et feceno venir e' contadini delle ville loro per guardia della città per
timor dello Impera. et suo exercito.
1179 ottobre 9. L'anno del Signore 1179 indictio XI, in nel mese di octobre, et novembre,
el nobilissimo conte di Fiandra andò in Hyerusalem à visitare el sepolcro del nostro Signore
Iesu Christo, portando seco molto oro, et molto argento, et menò Nobilissimi e fortissimi
cavalieri al servizio di Dio, et della città Hyerosoljmitana, et fatto che hebbe orazione al
santissimo sepolcro di Christo preparò grande exercito di cavalieri fantaria et sagittarij et
di subbito congregò tutta la moltitudine della città et del tempio et dello Hospitale, et andò
alla obsidione di una grandissima città de Saracenj chiamata Oringa. Vedendo questo e
Re et principi delli Agareni, che tanta copiosa moltitudine che era venuta contro di loro,
perterriti dal timor, subbito mandonno imbasciatori a Salandino il Re di Babbilonia et di
Alex et di tutta la terra di Egipto che prestamente raunasse grande exercito, et venisse
a pigliar Hyerusalem dicendoli che nissuno vi era rimasto che li potesse resistere, ma che
in una hora la piglierebbe. Odito questo, el re Saladdino si rallegrò grandissimamente, et
congregò tutta la moltitudine de cavalieri quaranta milia et più, et altri soldati et sagittarij
et fantaria et cammelli senza numeri, per portare le cose necessarie a tutto l'exercito et
giunse ad Ascalona: li Ascalonesi mandonno messo al re Hyerosolimitano, et a patriarchi
che venisseno in loro aiuto. Odito questo il Re, et Patriarcha con pochi baroni di Achri
et Antiochia, et de loro confini, et con li Pisani andonno a defendere Ascalona. Saladdino
con grande impeto con tutto el suo exercito combatte con essa, ma per la gratia del Idio
non la pote pigliare. Vedendo che tanto presto il Re Saladino non la pote pigliare, commosso
à ira et furore contro di quella, disse a' sua: andiamo inanzi imperò che tutti questi
son nostri. E quali seguitandolo di quinde in anzi, tutte le terre, et ogni loco pigliando et ogni
cosa abrugiando, seguitonno infino al monistero del beato Giorgio. Et preso d. monistero
famosissimo tutto lo dextrusseno et abrugionno. Ma il re Hyerosolimitano, et il patriarcha,
odendo tutti questi mali, pieni di lacrime benignemente exortonno e' Pisani, et tutti i sua,
et disseno: "Odite, carissimi figloli, et fratelli, et alla mente reducetevi tutte quelle cose
"che i nostri santi padri antichi feceno, come per la legge de Dio et per la Santa Chiesa
"sua combattenno infino alla morte. Ricordatevi in che modo combatté Matharia homo buono
"e santo et il fortissimo Iuda Machabeo suo figlolo, con li altri sua fratelli, et il Signor Iddio
[p. 65]
"li dette virtù contro e' suoi inimici, et li vinseno et fu fatta et drissata la salute in mano
"loro. Impero che si erano convenuti tutti a uno animo di combattere, per la città santa
"di Hyerusalem, et dicevano: meglio è che noi moriamo in nella guerra, che veder i mali
"et danni nella gente nostra et santi. Et clamoronno a Dio in tutto il cor suo et celorno el
"zelo suo, il Signore li exaudì et delle mani delli impii li libberò. Per questo, fratelli carissimi,
"non habbiamo paura di loro che si confidano in nella moltitudine de cavalli, et delle
"sua quadrige et carri falcati. Ma piangiamo e' peccati nostri, et con tutta la fortitudine
"nostra et in tutto il cor nostro preghiamo Idio che ci libberi noi et la sua santa città di
"Hyerusalem, la quale lui col suo preciosissimo sangue ha consecrato, imperò non è in ire
"superbi, non è in ne carri, non è in ne cavalli, non è nella moltitudine delli homini la
"voluntà di Dio, ma è nelli humili, in quelli che lo temeno et fanno el beneplacito suo.
"Adunque tutti infino alla morte combattiamo virilmente, impero che meglio è che noi
"moriamo con quelli, che noi veggiamo la desolatione della città santa di Hyerusalem et
"la dexstrussione della terra nostra, et la sobversione del sepolcro sancto del nostro Signor
"Jesu Xristo. Et così, tutti i baci della pace infra di loro dando et ricevendo, pianseno tutti
"unicamente". Fatta questa exortassione, el venerabile patriarcha, et homo di grandissima
autorità insieme col Re pigliando la Santa Croce di legno del Nostro Signore Iesu Xristo
con pianto et con gran tremore, tanto con octocento cavalli et octo milia fanti, con timor
et pianto, tamen della pietà del nostro Signor confidati, andonno contro quelli audacemente
infino al Monesterio di Santo Giorgio sopra memorato. Et incominciando durissima,
battaglia, et per lungo spatio contro ditti Saraceni fortissimamente combattendo, et già per
la moltitudine loro e' Christiani a' Saracini resistere non potendo, exclamonno di novo al
Signore, el quale li exaudì, et statim e' Christiani lo aiutorio et auxilio sentirono al'hora.
Rinovando Idio li antiqui miracoli, apparve infra essi Christiani una croce grandissima et
bellissima, la sommità del la quale pareva che toccasse l'aria, et una moltitudine di militi
in veste bianche fulgenti, hinc inde aiutorio à Christiani dando in voce chiara et grande,
alle qual cose e' Christiani corroborati del aiuto del Signore, risumendo le forze, efficacemente
combattendo, et difendendoli la gratia di Dio, senza indugio alcuno li vinseno, et in fuga
li misseno, et dello exercito del Re Saladdino più di trenta milia infra vivi et morti ne
hebbeno, et tutti e cammelli con tutto il suo arnese preseno. Et li altri per il desserto
fuggendo, molti ne perirno, ma il Re Saladdino appena scampò, et di nascosto con vergognia
et dolor grandissimo si ritornò in Babbilonia con pochi, et non li rimasse del tutto
del suo exercito se non quatro mila homini, et tutto questo fu in nel mese di dicembre.
Et del advenimento del nostro Signor Iesu Christo non fu mai visto né odito tanto grande
et amirabile confitto quale fu questo, né furon viste talvolta tante mirabile maravigliose
cose quale in questa battaglia furon viste; onde grandissime gratie et laude al nostro
Signore Iesu Christo referiamo, il quale li impii et superbi depone, et li humili sua et in
se confidenti exausta. In questo mezo quelli di Oringa sopra ditti feceno passo con il
prenominato Conte di Fiandra, et li denno molto oro et argento, et li reseno tutti li prigioni
che loro havevano, et così tutti con gaudio et letitia grandissima ritornonno alle proprie
case loro a laude et gloria della Sanctissima et individua Trinità, alla quale è honore et
imperio et potestà per infiniti seculi de seculi.
[p. 66]
1179. L'anno del Signore 1179 indictio XI, un grandissimo flagitio, et impia scelerità
in questi tempi fu fatto in la città di Pisa. Imperoché, andando Cerino cittadino egregio in
una certa villa per cagione di comprar vino et stando sicuramente in casa di un certo, lo
sceleratissimo Alamanno, di Ugone Gualaccia figlolo, per cagione del patrocinio che contra
di lui esso Cerino, per defendere la ragione di uno povero cittadino per comandamento
del magistrato haveva preso, al'improviso con un acutissimo coltello, il prefato Cerino alli
20 di settembre, la vigilia di Santo Mattheo apostolo, ferì a morte; el quale Cerino fu homo
mansueto, grato, civile, et di animo lepido, homo urbano e lecato horatore, bello di tutto il
corpo, giocondo di faccia, talmente che il volto suo né per gaudio né per dolor si mutava,
dotto convenientemente in letere humane, et nutrito in nella una, et in nel altra legge assai
pienamente et molto diligente a cognoscere le cose antique de maggiori, soldato, fiore et hornamento
della città, adeo che niente si può dire che in questo homo no si vegghi essere stato.
Homo consulare, defensore del la repubblica, el quale per cagione della ditta ferita in nel
consolato di Marzuccho Gaetanj, Sigieri Mabilie, Ruberto di Piero Pagani, Albitello di
Piero, Ranyeri Vernagalli, Henrico di Federigo, Vitale Gatta Blanca, Gaetano di Burgondione
et Ildebrando di Bono da Mercato, a dì 24 di settembre morì. Et il medesimo anno
molti perinno di coltello.
1179. L'anno 1179, indictio XI, si obscurò il sole dall'ora di terza infino al hora di nona,
et non se ne vedeva di quello se non quanto si vede della luna corniculata doppo la sua
reversione, et questo fu alli XIII di settembre, et la luna alhora era congiunta con il sole.
1179. L'anno del Signor 1179, indictio XI, fu tanto perverso et crudel tempo, quanto né
a nostri tempi fu visto né da nostri antiqui fu odito. Imperò che li spessi fulgori et tuoni et
pioggie grande funno, delle qual piogge escinno XIII piene, et in nel mese di novembre ne
furon quatro, et alli 20 di dicembre fu tanta grande et crudellissima piena che tutti e' ponti
di Arno dalla sua origine infino al ponte pisano dexstrusse, et di esso ponte alcune colonne
svelse, la qual piena assai ruine et assaissime rotture feceno. Insupra da l'una et da l'altra
banda coprì la terra infino al monte, et più che mille case, vigne, arbori et orti et assaissimi
beni guastò et destrusse et assaissimi homini et donne et piccoli et grandi et molte bestie
amazò, tre ne funno in nel mese di dicembre, dua in kalende gennaio, tre di febraio, dua
in marzo et dua in aprile.
1179. L'anno del Signore 1179, indictio XI, el santissimo Apostolico Alexandro il medesimo
anno che fece la pace et concordia con l'Impera. Federigo fece et fermò. Mandò e
sua nunptii per le provincie et regione et tutti li arcivescovi, vescovi et molti priori et abbati
archidiaconi et prelati con grandissima copia d'oro et argento fece a Roma congregar.
Alli quali tutti, et a molti altri clerici congregati, fece un sinodo, in nel quale mirabilmente
tractò della parola di Dio, et hauto il consiglio di assaissimi et religiosi homini costituì et
ordinò assai decreti, et tutti quelli che havessino ardir di romperli di perpetua scomunica
li scomunicò, et dalla comunione dello altare, et da ogni officio divino li separò. Il primo
capitulo della pace fatta in fra le città castella et ville ò vero infra alcuni homini maggiori
et minori et le tregue quatro dì in ogni septimana, cioè la quinta sexta septima et prima
feria infine alla levata del sole della secunda feria et dalla septuagesima infine alla octava
[p. 67]
della Pentecoste volse esser ferma. Et tutti quelli che questa tregua romperanno, et quelli
che i lavoratori che vanno et ritornano o che lavorano in nel campo o vero tutti quelli che
alla chiesa, o in nel cimiterio i bifolci i fuggenti offenderanno, et tutti quelli che pennato
accepta o coltello acuto o spada o alcuno altro ferro per la morte di qualcuno porteranno,
et tutti li negociatori christiani che, andando o ritornando, in mare o in terra, faranno offesa
alcun a Christiani o porteranno ferro legnami da galere in Alexandria o in alcuna terra de
Saracini similmente excomunico. La qual sinodo fu cominciata alli 4 di marzo e in fra tre
dì honestamente et religiosamente con grandissima concordia finita, et ciascuno se ne ritornò
con gaudio alle case proprie. Attendino adunque tutti e fideli, et temino i decreti de
superiori et inferiori et excomunico tutti quelli i quali sforzano le moglie o le concubine
che tengano a far mali giuramenti. Et quelli che, havendo donna, tengano publicamente
le meretrice. Il medesimo fece delle donne che, lassati e proprii mariti, tengano publicamente
li adulteri, e cherici non habitino in casa con donne. Excomunico anche non solamente
li homini che le loro donne. Ma ancora le donne che e' loro mariti havesseno lassati,
et che havessino fatto l'uno a l'altro sacramento di più non si ripetere, o in altro modo, senza
judicio della Chiesa, et ancora e' notai i quali facessino alcuna carta o altre scripture sopra
di ciò, et coloro ancora che sopra di questo alcuna autorità li preatasse scomunico. Quelli
o quelle che procurassino di far sconciare le donne o che desseno veneni o bevande per
farle sterile similmente scomunico, et ciascheduno che in la città con arco et balestra saettasse,
se già non facesse per gioco o per exercitio o per defensione della città excomunico.
1179. L'anno 1179, indictio XI, un certo inclito et nobilissimo homo chiamato Hormanno,
figlolo di Paganello, da Porcarìa, già di Rolando, maximo di tutti e' proceri di Toscana,
el quale molti castelli et ville et possessione innumerabile haveva sotto il suo dominio in ne
contadini di Pisa, Lucca, Pistoia et Fiorenza, el quale prese donna la figlola di Ugone
di Lamberto Palii de maggior proceri della città di Pisa, et da quella hebbe possessione assaissime
et con gran gaudio fu fatto cittadino pisano. acute; medesimo anno con cinquanta
nobili et molti altri cavalieri, in sua compagnia, andò a Roma, e quivi una greca chiamata
Alta Doccia , nepote dello Impera. di Constantinopoli, che già donna fu di Oddo Fraipane,
in corte del santissimo Papa Alexandro, per suo consiglio et de Cardinali et di molti
Arcivescovi al figlolo suo Guelfo la desponso in matrimonio, et di quinde con oro et argento
assai et molti altri doni riceuti ritornò a Pisa. Et in che modo da sua cittadini pisani
honorificamente sia stato riceuto non è con silenzio di passare. Imperoché né a nostri tempi
fu visto né per molti secoli passati odito alcuna donna mai tanto honorificamente in nella
città di Pisa esser stata acceptata. Imperò che tutti e' soldati della città di Pisa con molti
proceri di Garfagniana, et molti soldati di Lucca la andonno a incontrar et homini, et donne
senza numero andaronno a visitalla, et esso Hormanno suo socero, et il marito di lei solenne
nozze celebronno. Et per vinti giorni grandissima corte, et di cittadini et di forestieri et
di homini et di donne honorificamente tenneno, et di poi ciascuno alle proprie case con
gaudio se ne ritornorno.
1180. L'anno 1180, indictio XI, l'Imperatore Emanuel mando per sua numptii, cioè
Comuniano, et il conte Alexandro Raynieri Strambo et Balduino Guercio, una sua nepote per
darla per donna al fratello del Re di Aragona, el quale la recuso per timor dello Impera.
di Alemania, et per questo di poi la denno per donna à Goglielmo homo bello del monte
Pezolano; et li sua numptii ordinonno et feceno patto et convenzione con il Re di Francia
che lui desse la sua figlola al figlolo de Emanuel Impera. di Costantinopoli. acute; che così
complirno et fenirno et la menorno con 17 galere et dua bussi. delle qual galere quatro
[p. 68]
ne funno di Goglielmo di Mompellieri a sua spese, il qual Goglielmo venne a Pisa con le
sua quatro galere, et Chumuniano con una, et entronno in Pisa alli 5 di maggio et funno
riceuti con grande honor da e' soldati, et da tutto il populo con laude grande et trionpho,
et molti presenti da consoli de Pisani et dal Comune et da fedeli et dalli amici ricevenno.
Et tenneli per nove giorni honorabelmente, onde gran laude, et ringraziamenti e' Pisani
n'hebbeno.
1180 giugno. L'anno del Signor 11800000, indictio XII, in la festa di San Piero in nel mese
di giugnio, in nel consolato di Bolgarino Viceconte, Borghese di Henrico Cane, Truffa di
Gaio, Bernardo Cacioccoli, Ugone da San Felice, Gherardo Thederini. La città di Pisa fu
bene ordinata di giustizia, et di honore in terra, et in mare con consenso de senatori et
sapienti, e quali armorono bene una galera, della qual fu comito Busculaio da San Clemente,
et la mandonno à Saladdino Re di Alexandria, et Babbilonia, et a tutta la terra di Egipto
con il legato honorato Bulgarino di Anphoso, homo savio et forte et di bona progenia, per
cercare et recuperare molti pregioni, li quali se li teneva in carcere et far pace con lui.
Et de' prigioni che loro havevano in carcere non ne poté haver se non venti, et fenno la
pace, come si haveva fatto con il legato Aldobrando Bambone. Doppo queste cose, el
suprascripto legato Bulgarino con la galera et Busculaio comito venneno in Constantinopoli,
et il legato rimase quindi appresso l'imperatore, et Busculaio ritornò a dì 21 di agosto a
Pisa con la galera.
1180. L'anno del Signor 1180, indictio XII, composeno e' supr. consoli la pace di Ambilgana
et la feceno giurar et mandonno e' legati a Albingha Ugone di Rolando, iudice,
homo sapiente, et Gualfredo Grasso, homo bono et probato, per ricever similmente li sacramenti
della pace dalli Ambilgani. Li quali tutti di Albinga con grande honor li racolseno
et tenneno et tanti sacramenti della pace con amore feceno. Et questo fu fatto et
finito in nel mese di marzo.
1180. L'anno del Signore 1180, indictio XIII, in nel mese di settembre li suprascripti consoli
acquistonno in amicitia li castellani di Monte et castro Multraio et tutti li habitanti
in quello li quali tutti giuronno tutti e cittadini pisani per tutta la lor forza salvare
et far guerra di esso castello a chi vorranno essi consoli de Pisani, et di tener le misure
pesi et canne de panni et staia sì come tiene la città di Pisa et la moneta pisana ricevere
et far correre et lo argento et tutto il coiame mandare a Pisa à vendere, et li Pisani consoli
giurorno di salvarli in mar et in terra et di portarli per mar sì come e loro proprij
cittadini.
1180. Della pace del Re di Sardignia. L'anno del signore 1180, indictio XIII, e' predicti
Consoli mandorono Bernardo console legato in Sardignia con Ugone Familiato iuris
perito con una galera bene armata per componere la pace infra li iudici di Sardignia, e quali
judici havevano gran guerra infra di loro et molte terre scambievolmente l'uno a l'altro infra
[p. 69]
di loro havevano guastate et strutte, per cagione della qual guerra Ugo Debassa in aiutorio
del judice di Arborea con molti soldati della Provenza et balestrieri era ito, et tutta la terra
del judice di Torre et di Cagliari già haveva asaltato, et parte destrutto, onde e' preditti
legati feceno giurare tutti e' judici di observar e' loro comandamenti, per li quali sotto
sacramento li havevano comandato che dovessi far pace infra di sé et tener ferma, li quali
judici poi che furon partiti e' legati pisani la ditta pace non observonno. Li quali legati
pisani a dì 25 di luglio ritornonno a Pisa. Et per cagion della quale legatione il predicto
Ugo Familiato morì, et Henrico di Federigo et molti altri el medesimo anno furon morti.
1180. L'anno 1180, indictio XIII, Corrado figlolo di Goglielmo Marchese di Monferrato
nel mese di novembre preparo grande exercito di cavalieri fantaria, et sagittari con grandissima
et innumerabile pecunia che li haveva mandato l'Impera. de Greci contro Christiano
cancilieri, el quale molte sceleratezze molte cose nefande et molti incendi haveva fatto per
tutta Toscana, et per tutta la marcha, et maxime per Spoleto con molti et novi pergiuri,
nissuno fu mai dal tempo di Totila così scelerato come questo. Impero che lui era cupido
delle cose di altri, raptore delle donne, et delle chiese santissime fu perfido violatore. El
quale con scelerità inganno et fraude si sforzava cacciare el predicto Currado della sua
marcha, imo, se lui havessi possuto, con molte et fraudolente insidie di piglarlo attentava
et desiderava, et perciò el predicto Corrado la sua ingannevole macchinatione prudentemente
considerando, al inproviso incominciò et fece seco una grande guerra et finalmente per
forza lo vinse, et il medesimo Christiano cancellario prese, et assai de sua soldati, et così
ottenne gloriosa victoria contro di lui et misselo in carcere et per sei mesi ve lo tenne.
1180. Della ambasceria di Sardigna. - L'anno del signor 1180, indictio XIII, in nel consolato
di Gottifredi Viceconte et Raynieri già di Guitto, et de compagni, la città di Pisa
di tutti li officiali et di honore per terra et per mare magnificamente fu ordinato. Li quali
consoli, entrando frebraio, in una galera mandonno Alberto Gualandi Console et Cavalieri
legato in Sardigna con dua sapienti, cioè Bulgarino Viceconte, dotto in legge, et Burgense
homo prudente per la discordia che di nuovo era nata infra li judici di Sardigna per finirla
et pacificalla. Li quali legati prudentissimamente tutti e' ditti judici, doppo molte contentione,
i loro comandamenti et de consoli pisani et l'honore della feceno amicabilmente
giurare, alli quali judici essi legati sotto sacramento comandorno che la pace ferma infra
di se tenessino et le castella et ville che si havevano levate l'uno al'altro restituisseno, le
quali tutte cose di comune concordia essi iudici diligentemente feceno et adimpienno. Et
in tutto il suprascripto fatto il sapientissimo arcivescovo Ubaldo, che era legato in Sardegna,
fu presente, et con il suo aiutorio fu fatto et finito, et così a Pisa con honore et gran laude
alli 10 di maggio ritornorno. In nel medesimo tempo li Genovesi con una galera el console
legato mandonno in Sardigna, il quale niente vi poté fare.
1181 maggio 14. L'anno del Signor 1181, indictio XIII, alli 14 di maggio, Gottifredo Viceconte,
homo inlustre, Ranyeri già di Guittone Viceconte, Gaetano di Alberto, Ildebrando
Sigismondo, Ildebrando Bamboni. Corteveccia già di Lamberto et Alberto Gualandi, consoli
de Pisani feceno armata grandissima di cavalli fanteria et sagittarij et exercito navale di
molte nave sopra tutta la Maremma. Per timore de quali, il conte Fidicio di Biserno con
[p. 70]
li figloli, il conte Uguicio di Cornino con li figloli et fratelli, il conte Ogolino et il conte
Ranyeri con li figloli, et li altri Conti et castellani maggiori di Cecina infino al castello di
Scarlino, et li castellani di esso castello tutti maggiori giurorno in perpetuo salvare et
defendere tutti li cittadini pisani per mare et per terra, sani et naufragi per tutta la loro
forza et distrecto. Et ricevere la moneta pisana et farla correre, et li bandi et li divieti
ponere et tenere a volontà de consoli pisani, et dare le date et fare il campo similmente, et
tutti e' comandamenti de Pisani o vero del rector de consoli far et observar, sì come nel
registro et libro del comune è scripto. Et per tutte le castella et ville imposono la data,
et così a Pisa con gloria et honore a dì 27 di maggio ritornorno.
1182. L'anno del Signore 1182, indictio XV, incominciò la fama valida per tutta
Toscana, ma la magior fame incominciò da calende giugnio et durò per mesi vinticinque.
Et non fu visto né odito in anzi tanta carestia di ogni cosa, vendevasi lo staio del grano
da soldi octo fino in 32, lo staio delle fave soldi 18, lo staio del miglo soldi 18, lo staio
del orzo soldi 16, lo staio della saggina soldi 14, lo staio de peri mochi et cicerchie
soldi 15, lo staio de ceci soldi 18, lo staio delle castagne soldi 20, il vino da soldi dua tre
infino in soldi 10, la libra del mele soldi diece, la cucina del horti mescolata per uno denaio
due menate, et dua menate di cavoli per un danaio et de porri tre o 4 al denaio, e pesei
erano molto cari, la coppia delle cheppie soldi 4 infino in soldi cinque, tre ova per dua
denari, e pucini di prima caluggine il paio sei denari, el paio de pucini un po' maggiori
16 danari, un paio di galline o di caponi soldi quatro, una mela da un denaio per infino
in siei, et questo era per l'infermità grande et morte maxima, et tre oncia di carne secca
porcina per un danaio, et quatro oncie di carne porcina frescha per un danaro, et sei oncia
di carne di montone per un denaio, et oncie otto di carne vaccina per un denaio, 14 noce
per un denaro et 20 amendole per un denaio.
1182 agosto 25. L'anno del Signor 1182, indictio XV, a dì 25 di ogosto fu morto Manuel
imperatore Constantinopolitano, et in suo logo regnò per lui il figlolo, el nome di lui era
Alexio, et il medesimo anno Cirra Maria sua sorella fece gran discordia in nel imperio
con suo fratello cercando levalli il suo imperio. El quale impera. Alexio la superò et tenne
l'imperio con gran vigore et honore, onde e' Pisani, per l'aiuto et consiglio che denno a
esso Alexio impera., aquestonno gran laude et gloria per tutto l'imperio constantinopolitano.
1182 giugno 29. L'anno del Signor 1182, indictio XV, a dì 29 di giugnio, il dì della
festa di Santo Paulo et Piero apostoli e' consoli de Pisani, cioè Bulgarino Viceconte, homo
sapiente et dotto, Sigerio Berta Viceconte, sapiente et prudente, Alcherio già di Anphosso,
di legale sententia dotto et di bontà ripieno, Lamberto di Corte Gottefrighiga, Fortunato
Cavalieri, Gaetano di Burgondio, della Ulpiana et papiniana legge redimito, et Pago di
Henrico di Gismondo Cavalieri, di bona progenie nato, con consiglio de nobili della città et
sapienti et maxime di tutti e' senatori, cioè: Ugone de Gualandi, Marzucco Gatani, Benetto
di Vernaccia, Truffa di Piero, Vernaccia Gatano di Alberto, Ugone di Alda viceconte, Salem,
legis doctore con li loro compagni, e quali derno per tutto l'anno buono et optimo consiglo,
la pace con li Luchesi et tutti e' loro amici del dixstretto imperpetuo con dua milia sacramentali
[p. 71]
ordinonno et feceno, sì come in nelle pubbliche carte dell'una et del'altra città
si contiene.
I consoli nobilissimi de Luchesi sapienti con il consiglio de maggiori et sapienti di ditta
città feceno pace perpetua et concordia ferma, et giurorno tutti li ordinamenti con li soprascripti
pisani, sì come si contiene in nel'istrumenti publicamente fatti infra l'una et l'altra
città, i quali consoli della città di Lucca furon questi cioè: Pagano già di Roncino, Hermanno
figlolo di Uberto, Bandineto già di Stolto, Gherardo già di Riccio, Ardicione già di Teperto,
Rodolpho già di Milliaccio, e quali la pace, et tutto quello che nelle carte del'una et l'altra
città si contiene, ordinorno. E Lucchesi dalla bocca di Magra infino alla bocca di Serchio,
et dal monte infino al mare non debbeno fare né consentire alcuno edificio o negocio a
persona, similmente in tutto il dixstretto di Pisa mai per l'havenire debbeno far guerra né
inbrigare alcuna persona né la terra né le castella de Pisani ponere in data né in hoste,
se già non sia discordia infra li clerici, et la Chiesa, le quale lite si debbono diffinir infra
di loro, et le città per questo non debbeno tener parte infra di loro, et ogni guadagno della
moneta de ditti Luchesi, et della dogana del sale, et della ripa per metà a Pisani ogni anno
debbeno dare, et li Pisani similmente debbeno fare a detti Lucchesi, et la moneta del colore
et medesimo peso, et da una parte il nome dello impera. Federigo, et da l'altra parte e'
Pisani debbeno fare et dare a ditti Lucchesi la metà del guadagno della moneta et della
dogana del sale, et delle entrate della ripa, et della legathìa di mare (detratte però le
spese del mare, delle torre del magnale, del fondaco delle mesaticie cioè ambasciarie et della
guardia del mare), et debbon portare e' ditti Lucchesi per mare et salvarli et darli la legathìa
sì come a Pisani e molti altri ordinamenti et fatti, e quali sono infra di loro, fare et
observare, sì come si contiene in nelle carte publiche infra loro fatte et composte.
Il medesimo anno per sei mesi Salem, homo savio et doctor di legge et di bona progenia,
nato figlolo di Bernardo Marrangone, et Rodulpho pisano furono in fra e' Pisani et Lucchesi
eletti arbitri per fare la justitia infra di loro. Onde Salem gran laude et honore hebbe da
Pisani, et Lucchesi.
1182. L'anno del Signor 1182, Goglielmo, secondo Re di Cicilia et terzo Re di Cicilia
doppo Ruggieri, primo Re di quella, fece un grande exercito in nel mese di maggio giugnio
et luglio et lo mosse in nel mese di ogosto per pigliare la Maiorica, in nel quale exercito
funno galee 184 sechi 45 per portare mille cavalieri, nave et altri legni 40 con molta vettovaglia
et con molti sagittarij arcieri et balestrieri et con molti edificij et con moltitudine d'oro
et argento, et il predicto exercito conlò del Isola di Santo Piero di Sardigna al'entrata
di ogosto, et fu fino presso a Maiorica; ma per il mare adirato et li venti contrari ritornò
in Sardignia et all'isola di San Piero, et quivi funno rotte undici galere con altri legni.
Di nuovo conlò et prese il camino contro à Maiorica et il vento et mare li impedì, et non
potenno applicar à Maiorica, et così detto exercito se ne ritornò in Sardigna. Di nuovo
[p. 72]
collò et andò in Provenza tra Sanna et Vadim, et molte galere et nave quinde perirno et
tutto lo exercito fu sbarattato et molti ne morinno. Ma di quelli che rimaseno altri ne
andonno a Genova, altri ne vennono a Pisa, et cavalieri et marinari ritornorno per terra.
Stradicò rimase alla piaggia di Vada con octanta galere dissipate, et questo fece per timor
del Re et per confortare l'exercito del Re che di novo dovessi far oste sì come già e' Pisani
avevano fatto per altri tempi, et le altre galere et tutte le nave si ritornonno in Cicilia sbarattate
et dissipate, et così non poté avere exercito per rifare nuovo campo. Onde e' Saracini
ne hebbeno grande allegrezza et superbia et tutta la Provenza con tutti e' Christiani gran
maninconia et dolore. Infino a qui ha fatto Bernardo di Maragone, homo buono savio et
pronto in dicti et facti et in ogni opera per honor della città in terra et in mare, il quale visse
anni octanta in bona vecchiaia et vide e' figloli de sua figlioli, infino in terza et quarta generatione
et tutte queste cose vidde et cognove per grazia et misericordia dello omnipotente
Idio, et compose et fece questo regestro insieme con Salem, suo figlolo, homo dottor in legge
et savio buono, et pronto in praticar et giudicar, il quale Salém tenne le vestigie di suo padre
et tanto più che lui era doctor di legge, pieno di scienzia, homo di bona progenia nato et
nobile cittadino della città di Pisa. Et da qui inanzi farà solo esso Salem, aiutandolo Idio
il quale vive et regna per infiniti secoli Amen.
1183. L'anno del Signore 1183, indictio XIIII, Celandronico, el quale fece molti mali
con Turchi entrò in nello Imperio constantinopolitano con moltitudine grandissima et entrò
in palazzo con inganno et astutia et consiglio delli Arconti. De quali Arconti dua o tre
ne accechò, cioè Proto Sebaston . E quali erano propinqui dello Impera. Alexio,
figlolo di Manuel, et Alexio impera. per inganno li salvo. Vedendo queste cose e Latini
che erano in Constantinopoli entronno in 29 galere dello Impera. con consenso della corte
et dello Impera constantinopolitano. Ma il supr. Celandronico, pezzimo inimico del nome
Christiano, fece amazzar tutti e clerici et laici homini et donne piccoli et grandi, et per
tutta Romania tutte le loro case abbrugiò, et per questo coloro che si erano recuperati in
nelle ditte galere, vedendo et odendo e supr. mali, che haveva commisso Celandronico impera.
et per Romania, et appresso le rive del mare assai città et più ville, et molte castella dexstrusseno
et li clerici et monaci et monache, et homini et donne et piccoli col coltello et
col foco per vendetta amazonno, et non fu mai né più vista in alcuno tempo tanta percussione
et occisione di homini latini et greci, quanta fu questa. Né tanto maximi incendi
in nella supr. ditta città funno, quanto fece il prefato Celandronico.
1183. L'anno del Signore 1183, indictio XV. Per l'ingiuria che hebbe Corte Vecchino della
casa de Guaglandi sopra il ponte vecchio di Arno, Marzuccho Gaetanj con tutta la lor casa,
et con tutta la casa di Dudone Della Bella et con Theperto homo sapientissimo et fortissimo
della ditta casa, et Boccio et Guido del Gallo, et Pordamare, et Ponte, con consenso del
Arcivescovo Ubaldo di Pisa, et de canonici della Chiesa maggiore di Pisa feceno molti sacramenti,
et consigli di fare un ponte novo in capo della via di Santa Maria sopra à Arno.
Vedendo questo ordine tutta la casa di Pietro Albiti, et tutta la casa di Alberto Uguiccioni
et tutta la casa di Pandolpho, et tutta la casa di Gontolino volseno à sopra ditti contradire
che non edificasseno il ponte, ma non potenno prohibirli. Ma Cortevecchia con li suoi
compagni cominciò a edificare le murella di pietre dal capo di via Santa Maria alla entrata
del mese di ogosto, et quella con li suoi compagni finì, et di quinde fece l'altra murella
dalla parte di Chinsica: della quale in fra di loro et li nimici loro grandissima guerra fu
cominciata. Et il ditto Cortevecchia con li suoi compagni li loro inimici cioè e' contradictori
del ponte superò. Onde quelli della porta a mare et del ponte preseno la torre del nepote
di Gualfredi et l'abbruggionno con molta robba et cose in ditta torre existente. Per la
qual captura et combustione grandissima lite et discordia nacque in nella città di Pisa, perché
non potenno creare e nove consoli in nella città di Pisa. Benché sei volte in predicto anno
si facessino le electionj de consoli, tamen nissuno ne poterno havere. In questo mezo li homini
da bene si levonno, et dodici consoli con molti sacramenti elesseno.
1184, febbr. 16. L'anno del Signore 1184, indictio I, a dì 16 di febraio in nel consolato di
Gherardo et Elditho fratelli Viceconti, et de compagni, e Pisani andonno contro il castello di
Marti con grande exercito di fanti contra quelli delli Oppezzinghi, el qual castello parte la
fantaria gagliardamente et virilmente combatté. Et li consoli, et cavalieri subbito si feceno
adrieto per amore di Vitale Gatta Blanca et Bulgarino da Caprona, allora consoli de Pisani,
e quali (pura fede fatta insieme col popolo) si partirno.
1184 marzo 8. L'anno del Signore 1184, indictio II, alli otto giorni di marzo cominciò a
crescere il fiume d'Arno tanto furiosamente che in nella sequente notte ruppe la chiavita
della guardia della Spina, et misse l'acqua sopra e' barbacani, et mura della città, et levò
le porte di via Calcesana et entrò nelle mura della città di Pisa, infino alla porta del orto
di San Piero in vincula l'acqua di esso fiume, per Carraia a Castello correva, sopra
la quale acqua uno con barcha vagando andava a tutte le case, et notava sopra tutti li orti.
L'altezza di quella acqua alhora si alzò in ciglieri di Odimundo gradi V mascha palmi
sette.
1192. L'anno 1192 alli 12 giorni di maggio fu una gran fame, et valida in nella città
di Pisa, in nella quale si vendeva lo staio del grano
[p. 73]
(revised 28-02-2000) Maragone, Bernardo.
Elena Pierazzo

Crediti | Info testo
|
|



|